Chuyển đổi cổ phần hóa đất đai: Bỏ sót giá trị lợi thế kinh doanh

Quyền thuê đất, thương hiệu DN luôn được các DN coi là giá trị của mình. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi quyền sở hữu bằng việc cổ phần hóa thì đây là vấn đề bức xúc của xã hội.

“Giá trị thương quyền”

Khi xác định giá trị DN để CPH nếu vì lý do nào đó mà DN chọn hình thức thuê đất, Khoản 3 Điều 31 Nghị định 59/2011/NĐ – CP quy định: Trường hợp DN cổ phần hóa chọn hình thức thuê đất thì phải thực hiện ký hợp đồng thuê đất có thời hạn theo quy định của pháp luật về đất đai.

Vậy, khi chọn hình thức thuê đất, quyền sử dụng đất thuê của DN cổ phần hóa tạo ra giá trị gì cho DN? Xét về hình thức, quy định này giúp cơ quan có thẩm quyền, người có quyền cổ phần hóa DN chủ động ép giá, làm cho giá trị DN giảm đi vì không phải đưa giá trị lợi thế vị trí địa lý, giá trị quyên sử dụng đất thuê vào giá trị DN. Việc này cũng nhằm tạo “lực hấp dẫn” đối với nhà đầu tư khi cổ phần hóa DN, nhưng nếu nhìn việc CPH dưới góc độ lợi ích Nhà nước, lợi ích nhân dân thì việc quy định cách tính giá trị quyền sử dụng đất thuê như Nghị định 59/2011/NĐ – CP lại tạo ra sự “thất thoát” tài sản Nhà nước và nhân dân.

Như vậy, khi CPH, tuy giá trị quyền thuê đất không được tính vào giá trị DN, nhưng trên thực tế, sau khi CPH và xác định lại giá trị DN thì người sử dụng đất thuê có quyền sử dụng đất thuê theo quy định của Luật Đất đai với giá trị rất lớn.

Đối với đất thuê trả tiền một lần, thì người sử dụng đất có đầy đủ các quyền tương ứng như đối với người được giao đất và nộp tiên sử dụng đất và giá trị quyền sử dụng đất thuê củng thường được “thỏa thuận” ở mức bằng khoảng 70% giá trị so với giá trị quyền sử dụng đất có nộp tiền sử dụng đất. Đối với đất thuê nộp tiền thuê đất hàng năm, khi thực hiện hợp tác đầu tư, các bên có liên quan cũng thường “thỏa thuận” giá trị quyền sử dụng đất thuê với tên gọi “giá trị thương quyền” bằng khoảng 20% đến 30% giá trị hợp tác đầu tư.

Vì những lý do đó, nên khi xác định giá trị để CPH doanh nghiệp, cần xem xét, tính đến giá trị quyền sử dụng đất thuê mà việc lực chọn hình thức thuê đất tạo ra cho DN.

Thương hiệu có phải là tài sản?

DN luôn quan tâm đến giá trị thương hiệu của mình ngay từ khi thành lập và tốn rất nhiều chi phí để ngày càng nâng cao giá trị thương hiệu của mình trên thị trường. Vì vậy, thương hiệu có giá trị thực và có thể được quy đổi thành tiền để tạo ra giá trị DN. Dù vậy, khi đưa giá trị thương hiệu vào giá trị DN cổ phần hóa thì lại có nhiều bất cập.

Cụ thể: Xét về thực chất, việc cổ phần hóa DN cũng tương tự như việc thành lập một DN mới, trong đó nhà nước xác định giá trị DN để làm tài sản góp vốn trong DN mới hoặc để thoái vốn khỏi DN (tương tư như trường hợp mua bán DN).

Tuy nhiên, tại VN, tài sản vô hình nói chung hay thương hiệu nói riêng chưa được chính thức công nhận trên các báo cáo tài chính. Tại Điều 35 Luật DN 2014 quy định vể tài sản góp vốn không có bất kỳ quy định nào coi thương hiệu là tài sản DN và cho phép dùng thương hiệu làm tài sản góp vốn. Do đó, cần xem xét điều chỉnh quy định về giá trị thương hiệu DN trong tất cả các văn bản pháp luật có liên quan để tạo sự đồng nhất về các hiểu, cách tính và sử dụng giá trị thương hiệu.

Giá trị lợi thế kinh doanh của DN cổ phần hóa do cơ quan có thẩm quyền quyết định, xem xét, nhưng không thấp hơn giá trị lợi thế kinh doanh được xác định theo hướng dẫn của Bộ Tài chính. Tuy nhiên, nếu quy định như vậy rất dễ dẫn đến xác định sai giá trị thương hiệu hoặc tạo ra tình trạng “xin – cho” giá trị thương hiệu DN khi CPH.

Việc định giá thương hiệu chủ yếu dựa trên các yếu tố: Dựa vào giá trị chuyển nhượng, cơ sở chi phí, thu nhập lợi thế, giá trị cổ phiếu, giá trị kinh tế… Vì vậy, khi định giá giá trị thương hiệu để cổ phần hóa DN, Nhà nước cần có chính sách, quy định cụ thể về phương pháp định giá, điều kiện về đơn vị cung cấp dịch vụ định giá và cần thiết cho phép thuê DN nước ngoài có uy tín về định giá tri thương hiệu, tránh những bất cập, không chính xác.

Cổ phần hóa DNNN là việc làm cần thiết và phải tiến hành khẩn trương, nhưng Nhà nước cần giải quyết đồng bộ, triệt để các chính sách, quy định pháp luật có liên quan để tránh những bất cập, những lỗ hổng chính sách dẫn đến làm thất thoát tài sản nhà nước, tài sản nhân dân.

Theo Nguyễn Hữu Trí – Chuyên gia kinh tế/DĐDN