Chuẩn hóa vùng trồng để mở dư địa cho chuối tươi xuất khẩu

Chuối tươi là một trong những mặt hàng nông sản và trái cây xuất khẩu chủ lực.

Chuẩn hóa các vùng trồng

Tăng trưởng xuất khẩu chuối không còn dựa vào việc mở rộng diện tích tự phát mà phản ánh hiệu quả từ chiến lược quy hoạch đồng bộ tại khắp các địa phương. Tư duy canh tác của nông dân đã chuyển dịch rõ nét: đáp ứng trọn vẹn các tiêu chí về kích thước, độ đồng đều, không vết rỉ mủ và minh bạch mã số vùng trồng để vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe.

Tại khu vực Đồng bằng sông Hồng, tỉnh Bắc Ninh nổi lên như một điểm sáng ứng dụng kỹ thuật với diện tích trồng chuối đạt khoảng 1.565 ha, cung ứng ra thị trường gần 21.000 tấn sản phẩm. Việc địa phương này chú trọng bảo vệ an toàn dịch hại, ứng dụng quy trình quản lý nấm bệnh sau thiên tai đã giúp duy trì ổn định chất lượng đạt chuẩn xuất khẩu. Trong khi đó, tại Tây Nguyên - thủ phủ chuối già Nam Mỹ quy mô công nghiệp, các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk đang tận dụng lợi thế biên độ nhiệt ngày đêm lớn để tạo ra những trái chuối dẻo, độ ngọt cao, đáp ứng đơn hàng lớn từ Hàn Quốc và Nhật Bản.

Tại Đông Nam Bộ, Đồng Nai tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu với hơn 10.500 ha chuyên canh, sản lượng trên 700.000 tấn/năm. Ngay trong giai đoạn đầu năm 2026, địa phương đã khởi động làn sóng xuất khẩu khi xuất đi đồng loạt 220 tấn chuối tươi sang các thị trường quốc tế. Việc hơn 80% diện tích tại đây áp dụng chuẩn VietGAP, GlobalGAP giúp nâng cao tỷ lệ trái loại 1, mang lại biên lợi nhuận vượt trội cho cả hợp tác xã lẫn doanh nghiệp bao tiêu. 

Trong chuỗi xuất khẩu nông sản, mã số vùng trồng ngày càng trở thành một phần của năng lực sản xuất chứ không đơn thuần là thủ tục để hoàn thiện hồ sơ. Vì vậy, chất lượng không thể chỉ được kiểm tra ở khâu đóng gói mà phải được kiểm soát từ vùng nguyên liệu. Nếu quy trình canh tác thay đổi, sử dụng vật tư không đúng quy định hoặc sản phẩm từ ngoài vùng được đưa vào lô hàng, giá trị của mã số sẽ bị ảnh hưởng.

Mở rộng thị trường, ổn định đầu ra

Sự bứt phá của mặt hàng chuối tươi còn ghi dấu ấn từ nỗ lực đa dạng hóa thị trường ngách. Bên cạnh thị trường truyền thống chiếm tỷ trọng lớn là Trung Quốc, các đơn hàng xuất sang Đông Bắc Á và Trung Đông liên tục ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số. Yêu cầu khắt khe từ các đối tác đòi hỏi hệ thống logistics lạnh phải vận hành hoàn hảo, giữ nguyên độ tươi và sắc vỏ trái trong hành trình vận chuyển đường biển kéo dài 12 đến 20 ngày.

Sự tham gia của các tập đoàn nông nghiệp quy mô lớn tại Tây Nguyên và Nam Bộ đang tạo ra những mô hình cánh đồng công nghiệp hàng nghìn hecta. Nhờ ứng dụng cơ giới hóa vào khâu thu hoạch và hệ thống rọc buồng tự động, chi phí nhân công giảm khoảng 15–20%  tạo lợi thế cạnh tranh về giá so với các đối thủ như Philippines hay Ecuador. Tích lũy từ chuỗi giá trị đa vùng miền, kim ngạch xuất khẩu chuối đang duy trì đà bứt tốc, củng cố cơ sở để ngành nông nghiệp hướng tới mốc doanh thu 1 tỷ USD.

Bên cạnh chuối tươi, dư địa gia tăng giá trị còn nằm ở khâu sau thu hoạch và chế biến. Những sản phẩm như chuối sấy, bột chuối hoặc nguyên liệu chế biến thực phẩm có thể giúp doanh nghiệp khai thác những phần sản phẩm không phù hợp với phân khúc trái tươi, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào một hình thức tiêu thụ. Tuy nhiên, đây là hướng phát triển cần gắn với năng lực chế biến, thị trường và hiệu quả kinh tế cụ thể, thay vì chỉ mở rộng sản lượng.

Chặng đường hướng tới mục tiêu tỷ USD đòi hỏi phải duy trì nghiêm ngặt cơ chế giám sát cộng đồng và nhật ký sản xuất điện tử. Việc kết nối chặt chẽ giữa các vùng trồng sẽ giúp duy trì nguồn cung quanh năm, khẳng định vị thế chuối Việt Nam trên bản đồ nông sản toàn cầu. Việc quan trọng là cần chiến lược dài hạn để thu hẹp khoảng cách giữa sản xuất lớn và quản trị chất lượng tương xứng. Đây sẽ là điều kiện quan trọng để chuối Việt Nam chuyển từ lợi thế về sản lượng sang lợi thế về giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.