Cuộc chơi FDI đã thay đổi: Việt Nam cần một 'khu rừng' thay vì 'những chiếc tổ'

Nhà đầu tư nước ngoài không còn chỉ nhìn vào ưu đãi

Nghị quyết số 10-NQ/TW được đánh giá là bước chuyển quan trọng trong chiến lược thu hút FDI của Việt Nam, nhưng để những mục tiêu đặt ra trở thành hiện thực, yếu tố quyết định nằm ở khâu triển khai.

Điểm đáng chú ý là ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, nhiều hiệp hội doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam đều bày tỏ sự đồng tình với định hướng mới. Từ cộng đồng doanh nghiệp Đức, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc đến Singapore, thông điệp được đưa ra khá thống nhất: lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong giai đoạn tới không còn nằm ở ưu đãi đầu tư, mà ở chất lượng môi trường kinh doanh.

Ông Peter Kompalla - Trưởng đại diện Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức tại Việt Nam (AHK Việt Nam), cho rằng những ưu tiên mà Nghị quyết 10 đề cập như đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững, nâng cao năng lực công nghệ, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước hay tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu đều phù hợp với chiến lược đầu tư của doanh nghiệp Đức.

Theo ông, các nhà đầu tư Đức không chỉ nhìn vào lợi thế chi phí, mà đặc biệt coi trọng sự ổn định của môi trường đầu tư, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực của hệ thống nhà cung ứng, tính dự báo của khung pháp lý, cơ sở hạ tầng và khả năng xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài.

"Đối với nhiều doanh nghiệp Đức, Việt Nam đang trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng tại châu Á", ông Peter Kompalla nhận định.

Doanh nghiệp Việt Nam tham gia chương trình hỗ trợ của tập đoàn Samsung nhằm nâng cao năng lực sản xuất, hướng tới trở thành nhà cung ứng cấp 1 trong chuỗi cung ứng toàn cầu của tập đoàn. (Ảnh: Samsung Việt Nam cung cấp)

Theo ông Mark Gillin - Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham Việt Nam), sức hấp dẫn của Việt Nam trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực và việc duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên với cộng đồng doanh nghiệp.

Những quy định rõ ràng, việc thực thi chính sách nhất quán và quy trình ra quyết định minh bạch có ý nghĩa không kém các chính sách ưu đãi đầu tư.

Trong khi đó, ông Tan Quee Peng - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Singapore tại Việt Nam (SingCham) cho rằng, để tạo dựng niềm tin dài hạn, Việt Nam cần bảo đảm chính sách được thực thi thống nhất giữa các địa phương, đồng thời tiếp tục cải thiện hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng và khu công nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp Hàn Quốc, ông Ko Tea Yeon - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KoCham) cũng nhấn mạnh, sự ổn định và khả năng dự báo của chính sách là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng đầu tư.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp FDI đánh giá cao những nỗ lực cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số của Việt Nam trong thời gian qua. Tuy nhiên, khoảng cách trong quá trình thực thi giữa các địa phương, những vướng mắc về thông quan, hoàn thuế, môi trường hay tình trạng thiếu hụt lao động tại một số khu công nghiệp vẫn là những yếu tố làm gia tăng chi phí đầu tư.

Không chỉ các hiệp hội doanh nghiệp, nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới cũng cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn đến chất lượng môi trường đầu tư và định hướng phát triển dài hạn của Việt Nam.

Trả lời VietnamFinance, ông Kim Yong Sup - Phó Tổng Giám đốc phụ trách đối ngoại Samsung Việt Nam cho biết, Samsung đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ để triển khai các dự án liên quan đến lĩnh vực bán dẫn, đồng thời xây dựng kế hoạch đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho ngành này.

Theo ông Kim, sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Samsung đã đẩy mạnh nghiên cứu các chính sách phát triển nhân tài cũng như xem xét khả năng xây dựng một nhà máy bán dẫn tại Việt Nam ngay trong năm tới. Nếu kế hoạch được triển khai, Việt Nam sẽ trở thành địa điểm thứ ba trên thế giới, chỉ sau Hàn Quốc và Mỹ, đặt nhà máy bán dẫn của tập đoàn.

Trao đổi với VietnamFinance, bà Đỗ Thị Thu Hương - Giám đốc phụ trách các vấn đề chính phủ Việt Nam của Intel cho biết, Intel là một trong những doanh nghiệp tiên phong đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam. Việc Chính phủ mở rộng các cơ chế ưu đãi cho nhiều doanh nghiệp, cùng với việc thành lập Ủy ban Bán dẫn Quốc gia và ban hành các chính sách đồng bộ về thuế, hỗ trợ doanh nghiệp, cho thấy quyết tâm mạnh mẽ trong việc xây dựng ngành công nghiệp bán dẫn.

Với kinh nghiệm hoạt động nhiều năm tại Việt Nam, Intel mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ và các cơ quan chức năng trong quá trình phát triển hệ sinh thái bán dẫn quốc gia, góp phần đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Ông Tsuchibashi Akito - Tổng giám đốc Công ty TNHH Điện tử Meiko Việt Nam, cũng cho rằng doanh nghiệp FDI mong muốn nhất là một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và được thực thi nhất quán để có thể yên tâm đầu tư lâu dài.

Theo Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), môi trường đầu tư của Việt Nam vẫn được đánh giá cao. Các yếu tố như quy mô thị trường và tiềm năng tăng trưởng, chi phí lao động cạnh tranh, và sự ổn định chính trị - xã hội cho thấy sự cải thiện so với trước, giúp củng cố niềm tin dài hạn của các nhà đầu tư Nhật Bản.

Việt Nam cần một 'khu rừng' không chỉ những chiếc 'tổ'

Bên cạnh môi trường đầu tư, một điểm chung khác trong các khuyến nghị của cộng đồng doanh nghiệp quốc tế là nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước.

Theo ông Peter Kompalla, chất lượng của hệ sinh thái nhà cung ứng nội địa là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với thành công của các dự án FDI.

"Một nhà máy không thể vận hành hiệu quả nếu thiếu các nhà cung ứng đáng tin cậy, đơn vị logistics, đối tác dịch vụ kỹ thuật, lực lượng lao động được đào tạo và các quy trình hành chính minh bạch", ông nói.

Theo ông, việc nâng cấp doanh nghiệp Việt cần được thực hiện đồng bộ từ quản trị, chuyển đổi số, hệ thống quản lý chất lượng, tiêu chuẩn quốc tế đến đào tạo nhân lực. Đây cũng là lĩnh vực mà doanh nghiệp Đức sẵn sàng hợp tác thông qua chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung ứng.

Các tập đoàn đa quốc gia ngày càng coi trọng hệ sinh thái đầu tư, trong đó doanh nghiệp nội địa đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng là một yếu tố quyết định.

Ông Tsuchibashi Akito cho biết, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản mong muốn tăng tỷ lệ mua sắm trong nước, song số lượng doanh nghiệp Việt đáp ứng tiêu chuẩn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn hạn chế.

Trong khi đó, ông Châu Nghĩa Văn - Tổng giám đốc Foxconn Việt Nam cho rằng, doanh nghiệp Việt cần đẩy mạnh tự động hóa, chuyển đổi số, áp dụng các tiêu chuẩn quản lý chất lượng quốc tế và phát triển công nghiệp hỗ trợ nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông, việc thúc đẩy chuyển đổi xanh, đào tạo nguồn nhân lực đạt chuẩn quốc tế và tăng cường chia sẻ kinh nghiệm quản trị sẽ quyết định khả năng nâng cấp nền công nghiệp trong nước.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Trương Gia Bình - Chủ tịch FPT, nhận định Việt Nam cần nhanh chóng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và công nghệ số nếu muốn tận dụng làn sóng dịch chuyển đầu tư toàn cầu. Nếu không chuẩn bị kịp đội ngũ kỹ sư đủ mạnh, cơ hội thu hút các dự án công nghệ cao có thể bị bỏ lỡ.

Đồng quan điểm, ông Đặng Đình Chính - Chủ tịch HĐQT SMP Holding, cho rằng Việt Nam đang sở hữu một "mỏ vàng" là đội ngũ kỹ sư và nhà quản lý từng làm việc tại các tập đoàn FDI.

"Nếu có cơ chế kết nối phù hợp, lực lượng này sẽ trở thành cầu nối giúp doanh nghiệp Việt rút ngắn quá trình học hỏi công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu", ông nói.

Bên cạnh đó, xu hướng phát triển bền vững cũng đang tạo ra những yêu cầu mới đối với doanh nghiệp Việt. Theo AHK Việt Nam, các quy định của Liên minh châu Âu như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống phá rừng (EUDR) sẽ khiến các doanh nghiệp xuất khẩu phải đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn về phát thải, truy xuất nguồn gốc và sản xuất có trách nhiệm.

Trao đổi với VietnamFinance, TS. Phan Hữu Thắng - nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, cuộc cạnh tranh thu hút FDI hiện nay không còn là cuộc đua về lao động giá rẻ hay ưu đãi thuế, mà là cuộc đua về chất lượng thể chế, năng lực đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực, hạ tầng và sức mạnh của doanh nghiệp nội địa. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 10-NQ/TW.

Muốn giữ chân những "đại bàng", Việt Nam không thể chỉ chuẩn bị những "tổ" riêng lẻ bằng các chính sách ưu đãi. Điều cần kiến tạo là cả một "khu rừng" với thể chế minh bạch, hạ tầng đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao và cộng đồng doanh nghiệp nội địa đủ mạnh để cùng phát triển.

Chỉ khi những điều kiện đó được đáp ứng, Nghị quyết 10 mới có thể tạo ra sự chuyển biến thực chất, đưa Việt Nam từ điểm đến của dòng vốn trở thành điểm đến của tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, TS. Phan Hữu Thắng nhấn mạnh.