ASEAN 2020: Bài toán và lời giải cho kinh tế nội khối

Kinh tế năng động nhưng liên kết chưa cao

Tiến sỹ Aladdin D. Rillo, Phó Tổng Thư ký ASEAN. Ảnh: Đào Tùng/TTXVN

Chia sẻ về vấn đề này, ông Aladdin D. Rillo, Phó Tổng Thư ký ASEAN phụ trách Cộng đồng kinh tế ASEAN (Ban Thư ký ASEAN) cho rằng, ASEAN đang là một trong những khu vực năng động nhất trên thế giới, là nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) năm 2018 đạt khoảng 3 nghìn tỷ USD. Tăng trưởng kinh tế của ASEAN đạt mức 5,4%, cao hơn trung bình toàn cầu khoảng 4%.

Trong thương mại, ASEAN cũng đang là nền kinh tế thương mại lớn thứ 4 trên thế giới về thương mại hàng hóa với tổng giá trị hơn 700 tỷ USD. Về đầu tư nước ngoài (FDI), tăng trưởng FDI tại ASEAN khoảng 4,4%, cao hơn nhiều so với các nền kinh tế đang phát triển khác, đưa ASEAN trở thành nền kinh tế tiếp nhận FDI lớn thứ 3 trên thế giới.

Tuy nhiên, ông Aladdin D. Rillo nhấn mạnh, thương mại nội khối hiện nay trong ASEAN chỉ chiếm khoảng 23%, còn tương đối thấp so với các khu vực khác. Cường độ thương mại nội khối không tăng lên, thậm chí còn giảm đáng kể trong vài năm gần đây. Để ASEAN đạt được mục tiêu tăng gấp đôi thương mại nội khối vào năm 2025, ông Aladdin D. Rillo cho rằng, thương mại nội khối ASEAN cần đạt được tốc độ tăng trưởng 9,1% trung bình hàng năm.

Theo ông Saysana Sayakone, Trưởng quan chức kinh tế cấp cao ASEAN của Lào, tiềm năng hợp tác nội khối ASEAN là rất lớn. Khu vực đã có những sáng kiến cũng như các cam kết quan trọng để thúc đẩy lĩnh vực này, ví dụ như Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN năm 1992 với những cam kết thúc đẩy hàng rào về thuế quan và thể chế. Hiện nay, hầu hết thuế quan giữa các nước ASEAN đều bằng không, lĩnh vực đầu tư và dịch vụ được đặc biệt chú trọng. Hiện nay, ASEAN cũng đang hướng tới các hiệp định thương mại đa phương như Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) hay các hiệp định kinh tế với các đối tác ASEAN +1. Sự tham gia của ASEAN vào chuỗi giá trị toàn cầu và khu vực đang ở khoảng 60 - 61% và có thể cải thiện hơn nữa trong thời gian tới.

Rào cản và thách thức từ bên trong

Hiện nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ kỹ thuật số, các xu hướng bảo hộ và chống lại chủ nghĩa đa phương gia tăng, các chuyên gia cũng đã chỉ ra các rào cản, yếu tố chính có thể trực tiếp ảnh hưởng đến thương mại nội khối ASEAN, trong đó, các đại biểu đặc biệt nhấn mạnh tới rào cản phi thuế quan.

Ông Saysana Sayakone cho rằng, thương mại nội khối hoàn toàn có thể được cải thiện nếu giảm bớt rào cản về mặt chính sách, những biện pháp phi thuế quan. Hiện nay, trong ASEAN tồn tại hai xu hướng trái ngược nhau, theo đó các biện pháp thuế quan giảm dần song các biện pháp phi thuế quan lại gia tăng cao nhằm bảo vệ sản xuất trong nước. Đã có khoảng 9.845 các biện pháp phi thuế quan được áp dụng bởi ASEAN và con số này có xu hướng gia tăng. Các giá trị gia tăng, dịch vụ thương mại thấp hơn nhiều so với thế giới cũng đang là một thách thức lớn.

Theo ông Võ Chí Thành, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Việt Nam về Hợp tác kinh tế Thái Bình Dương (VNCPEC), các nước ASEAN hiện nay đang nỗ lực từng bước để khắc phục những khó khăn trên thông qua việc thúc đẩy cơ chế Một cửa ASEAN hay thúc đẩy RCEP.

Nhìn nhận nền kinh tế ASEAN dưới góc nhìn của các nhà kinh tế Liên minh châu Âu (EU), ông Chris Humphrey, Giám đốc điều hành Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN cho rằng, nếu không có những biện pháp mạnh mẽ và quyết tâm đủ lớn, ASEAN khó có thể đạt được mục tiêu tăng gấp đôi thương mại nội khối đến năm 2025. Sự cạnh tranh vẫn lớn hơn hợp tác giữa các nền kinh tế ASEAN.