Mở rộng cánh cửa sản xuất rau an toàn cho nông hộ nhỏ

Cụ thể hóa mục tiêu phát triển vùng rau an toàn

Không chỉ hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, các địa phương đang đẩy mạnh xây dựng vùng sản xuất tập trung, gắn an toàn thực phẩm với truy xuất nguồn gốc, công nghệ cao và thị trường tiêu thụ.

Tại TPHCM, UBND Thành phố đã ban hành kế hoạch phát triển các vùng sản xuất rau an toàn, tập trung, bảo đảm truy xuất nguồn gốc gắn với chế biến và tiêu thụ đến năm 2030.

Theo đó, Thành phố phấn đấu có 5.500 ha canh tác rau, tổng diện tích gieo trồng 35.000 ha, sản lượng khoảng 880.000 tấn. Diện tích gieo trồng ứng dụng công nghệ cao đạt 12.000 ha; diện tích canh tác hữu cơ khoảng 48-50 ha; 60% diện tích gieo trồng là rau an toàn, tập trung và có truy xuất nguồn gốc.

TPHCM cũng đặt mục tiêu 100% mẫu rau sản xuất tại địa phương được kiểm tra đạt yêu cầu an toàn, hình thành 10-15 chuỗi thực phẩm an toàn ngành hàng rau. Giá trị sản xuất bình quân được kỳ vọng đạt 800 triệu-1 tỷ đồng/ha/năm.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Thành phố định hướng phát triển các vùng chuyên canh theo VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và ứng dụng công nghệ cao; đồng thời tổ chức sản xuất tập trung một số sản phẩm đặc trưng như rau muống nước, rau nhút, rau mốp.

Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM được giao làm đầu mối triển khai, tập trung đào tạo, chuyển giao khoa học công nghệ, hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn, cải tiến sơ chế, bảo quản và giảm tổn thất sau thu hoạch. Việc quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và ứng dụng công nghệ số trong quản trị chuỗi cung ứng cũng được đẩy mạnh.

Quy định sát hơn với thực tiễn để thúc đẩy sản xuất

Dù đã triển khai hơn 15 năm, VietGAP vẫn chưa được áp dụng rộng rãi trong sản xuất rau. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NN&MT), năm 2025, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha rau nhưng diện tích được chứng nhận VietGAP chỉ hơn 8.000 ha, tương đương khoảng 0,5-0,6%.

Chi phí tuân thủ, yêu cầu ghi chép hồ sơ, đánh giá và duy trì chứng nhận được xem là những rào cản lớn, nhất là với các hộ sản xuất nhỏ, trong khi giá trị gia tăng chưa đủ bù đắp chi phí.

Từ thực tế này, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp Viện Nghiên cứu Rau quả vừa tổ chức hội thảo góp ý dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) "Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm".

Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, dự thảo được xây dựng trên cơ sở pháp lý, khoa học, thực tiễn và tính nhân văn; kế thừa có chọn lọc các quy định trong nước và quốc tế như VietGAP, AseanGAP, GlobalGAP, TCVN ISO 22000:2018 và các quy định về truy xuất nguồn gốc.

Đáng chú ý, ban soạn thảo đã trực tiếp khảo sát tại địa phương, gặp gỡ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để nhận diện những khó khăn trong thực tế sản xuất.

PGS.TS Đặng Văn Đông cho rằng, nếu tiêu chuẩn chỉ phù hợp với doanh nghiệp lớn hoặc hợp tác xã có nguồn lực thì khó có thể bao phủ khu vực sản xuất nhỏ lẻ. Vì vậy, giảm chi phí chứng nhận, đơn giản hóa quy trình và tạo điều kiện để nông hộ tham gia chuỗi cung ứng là những yếu tố then chốt.

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cũng cho biết phần lớn rau tiêu thụ hằng ngày vẫn được sản xuất bởi các hộ có diện tích từ vài sào đến vài nghìn mét vuông. Do đó, yêu cầu đặt ra là một bộ tiêu chuẩn vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa đơn giản, dễ hiểu và dễ áp dụng.

Tiêu chuẩn mới không nhằm thay thế VietGAP mà mở thêm một lựa chọn phù hợp với yêu cầu từng thị trường. Dự thảo hướng tới tinh giản hồ sơ, chuyển các yêu cầu kỹ thuật thành hướng dẫn thực hành trực quan, đồng thời tăng cường sử dụng nhật ký điện tử trên điện thoại thông minh.

Từ hoàn thiện thể chế đến đổi mới tiêu chuẩn và tổ chức lại vùng nguyên liệu, những bước đi này đang mở rộng cánh cửa để sản xuất an toàn trở thành lựa chọn khả thi không chỉ với doanh nghiệp, hợp tác xã mà cả những nông hộ nhỏ - lực lượng đang trực tiếp cung ứng phần lớn rau cho thị trường mỗi ngày.

Đỗ Hương