Từ 2030, quản lý 100% cao tốc bằng ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Bộ Xây dựng vừa ban hành Kế hoạch triển khai xây dựng Nền tảng quản lý hệ thống giao thông thông minh đường bộ giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới hình thành nền tảng số cốt lõi để quản lý, điều phối giao thông trên toàn mạng lưới cao tốc và kết nối dữ liệu với các trung tâm điều hành giao thông đô thị.

Hình thành nền tảng số cốt lõi quản lý giao thông 

Theo Quyết định của Bộ Xây dựng, Nền tảng quản lý hệ thống giao thông thông minh đường bộ (ITS Core) sẽ được xây dựng trở thành nền tảng số cốt lõi quản lý, điều phối giao thông đường bộ, tích hợp và xử lý dữ liệu thời gian thực từ 100% trung tâm quản lý, điều hành giao thông tuyến (TMC) đường cao tốc.

Nền tảng này sẽ hình thành kho dữ liệu tập trung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để tự động phát hiện sự cố, dự báo lưu lượng và hỗ trợ ra quyết định phân luồng giao thông theo thời gian thực. Đồng thời, một trục giao thức kết nối, chia sẻ dữ liệu liên ngành sẽ được thiết lập, cung cấp các dịch vụ dữ liệu giao thông mở cho người dân và doanh nghiệp.

Theo kế hoạch, việc xây dựng ITS Core được chia thành 4 giai đoạn từ năm 2026 đến 2030.

Trong giai đoạn đầu, từ năm 2026 - 2027, Bộ Xây dựng sẽ rà soát, ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật về giao thức kết nối và cấu trúc dữ liệu giao thông giữa các TMC tuyến với ITS Core; đồng thời xây dựng kiến trúc phần mềm tổng thể và kiến trúc an toàn thông tin cho nền tảng.

Đến năm 2028, nền tảng sẽ bước vào giai đoạn phát triển các phân hệ lõi, cấu hình hạ tầng số và tích hợp thí điểm. Các phân hệ này gồm thu thập dữ liệu, kho dữ liệu, cơ sở dữ liệu kết cấu hạ tầng đường bộ, dữ liệu kiểm soát tải trọng xe và hệ thống thu phí điện tử không dừng.

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng dự kiến đào tạo các mô hình AI để phân tích sự cố bằng hình ảnh, xây dựng bản đồ số GIS phục vụ giám sát thời gian thực và tích hợp thí điểm dữ liệu với 3 - 5 tuyến cao tốc trọng điểm trên trục Bắc - Nam cùng các cửa ngõ Hà Nội và TPHCM.

Sang năm 2029, hệ thống sẽ được kiểm thử tổng thể, tích hợp liên ngành và đưa vào vận hành chính thức. Kế hoạch đặt mục tiêu kết nối dữ liệu thử nghiệm với Trung tâm Chỉ huy giao thông của Bộ Công an và phát triển ứng dụng dịch vụ số giao thông tích hợp VNeID.

Đến năm 2030, 100% các tuyến cao tốc đang khai thác phải hoàn thành kết nối dữ liệu về ITS Core. Cùng với đó, nền tảng sẽ mở rộng tích hợp mạng lưới quốc lộ trọng điểm, liên thông dữ liệu với các Trung tâm điều hành thông minh giao thông đô thị (IOC) tại Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng, Hải Phòng và Cần Thơ, đồng thời sẵn sàng hạ tầng cho giao tiếp V2X.

Từ những hệ thống ITS riêng lẻ đến nền tảng dùng chung

Theo kế hoạch, ITS Core sẽ gồm 5 nhóm phân hệ công nghệ cốt lõi: tích hợp và chuẩn hóa dữ liệu; kho dữ liệu tập trung; xử lý AI và phân tích dự báo; giám sát và điều hành; chia sẻ dữ liệu và dịch vụ số.

Trong đó, kho dữ liệu tập trung sẽ lưu trữ dữ liệu thô Big Data, video, cơ sở dữ liệu kết cấu hạ tầng và vòng đời tài sản đường bộ, dữ liệu cân tải trọng WIM và dữ liệu thu phí. Phân hệ AI có nhiệm vụ phân tích hình ảnh để phát hiện sự cố tự động, dự báo ùn tắc và đề xuất các kịch bản phân luồng, điều phối giao thông.

Đáng chú ý, bản đồ số giao thông thời gian thực sẽ hiển thị trạng thái giao thông trên toàn mạng lưới cao tốc, thay vì chỉ theo dõi riêng từng tuyến. Hệ thống cũng được thiết kế để liên thông với NDXP/LGSP của Bộ Công an, cung cấp cổng dữ liệu mở và tích hợp với VNeID.

Để triển khai, Cục Đường bộ Việt Nam được giao chủ trì xây dựng phần mềm ITS Core thuộc Dự án đầu tư Trung tâm quản lý hệ thống giao thông thông minh đường bộ; xây dựng quy chế quản lý, khai thác, vận hành nền tảng và phối hợp với các chủ đầu tư cao tốc để thực hiện kết nối dữ liệu đúng tiến độ.

Trong khi đó, Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng được giao chủ trì thẩm định, ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về dữ liệu giao thông thông minh; Vụ Kế hoạch - Tài chính tham mưu về nguồn vốn để bảo đảm tiến độ thực hiện kế hoạch.

Phan Trang