Việt Nam hoàn toàn có năng lực tạo ra những kỳ tích phát triển

Phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo

Ngày 25.3, tại Hà Nội, Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề “Mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Đức Minh - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - cho biết, thế giới đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển của các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp.

“Đối với Việt Nam, phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là định hướng chiến lược”, PGS.TS Nguyễn Đức Minh nhấn mạnh.

Toàn cảnh Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026. Ảnh: Thạch Lam

Phát biểu tại diễn đàn, TS. Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng ban, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương - cho hay, theo chương trình công tác năm 2026, Ban được giao chủ trì xây dựng đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về nội dung đề án, trước hết cần làm rõ cách tiếp cận và nhận diện mô hình phát triển đất nước. Đây là khái niệm rộng, bao gồm mô hình phát triển kinh tế (trong đó có mô hình tăng trưởng), cùng các lĩnh vực như xã hội, quốc phòng, môi trường, đối ngoại và văn hóa. Tuy nhiên, các lĩnh vực này là các trụ cột; điều cốt lõi của mô hình phát triển là xác định mục tiêu, triết lý phát triển, các động lực và cơ chế vận hành.

Hiện nay, có nhiều cách phân chia và tiếp cận khác nhau nhưng vấn đề đặt ra là cần thống nhất cách tiếp cận tổng thể, bảo đảm mô hình phát triển bao quát đầy đủ các lĩnh vực, đồng thời làm rõ các yếu tố nền tảng, động lực, trung tâm và cơ chế vận hành của mô hình.

Một băn khoăn khác là sau khi xác định được cấu trúc mô hình, cần làm rõ vai trò của từng thành phần: Đâu là lõi (triết lý, mục tiêu, động lực), đâu là các trụ cột và mối quan hệ giữa chúng. Đặc biệt, cần phân biệt giữa mô hình phát triển tổng thể với cơ chế vận hành như kinh tế thị trường - đây là nền tảng vận hành chứ không đồng nhất với toàn bộ mô hình phát triển.

Việt Nam hoàn toàn có năng lực tạo ra "kỳ tích"

Theo GS.TS Trần Thị Vân Hoa (Đại học Kinh tế quốc dân), sau 40 năm Đổi mới (1986-2026), Việt Nam đã đạt được những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội có ý nghĩa lịch sử, từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung nghèo nàn trở thành nền kinh tế có thu nhập trung bình với quy mô GDP đạt 514 tỉ USD (2025)…

“Tuy nhiên, mô hình phát triển đất nước đang bộc lộ nhiều hạn chế như chất lượng cuộc sống chưa cao, ô nhiễm môi trường lớn, tăng trưởng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào vốn đầu tư và lao động giá rẻ, năng lực nội sinh yếu, trên 70% giá trị xuất khẩu vẫn đến từ các doanh nghiệp FDI, nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình”, GS.TS Trần Thị Vân Hoa đánh giá.

GS.TS Trần Thị Vân Hoa nhấn mạnh, Việt Nam hoàn toàn có năng lực tạo ra những "kỳ tích" phát triển khi có tầm nhìn đúng, quyết tâm chính trị cao và thể chế phù hợp. Ảnh: Thạch Lam

Theo vị chuyên gia này, đổi mới mô hình phát triển đất nước là yêu cầu tất yếu và cấp bách khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới - giai đoạn mà các động lực tăng trưởng truyền thống (vốn, lao động giá rẻ, tài nguyên) đã tiến đến giới hạn, trong khi các động lực mới (khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh) đòi hỏi một khung thể chế và năng lực hoàn toàn khác.

GS.TS Trần Thị Vân Hoa đánh giá, thành tựu 40 năm đổi mới cho thấy, Việt Nam hoàn toàn có năng lực tạo ra những "kỳ tích" phát triển khi có tầm nhìn đúng, quyết tâm chính trị cao và thể chế phù hợp. Tuy nhiên, phép thử thực sự nằm ở khả năng chuyển hóa nghị quyết thành chính sách thiết thực, biến tầm nhìn thành hành động cụ thể, và thu hẹp khoảng cách giữa thiết kế chính sách và năng lực thực thi.

“Với nền tảng vĩ mô vững chắc, vị thế quốc tế ngày càng được nâng cao, dân số trẻ và năng động, cùng quyết tâm chính trị mạnh mẽ chưa từng có, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để thực sự bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Điều kiện tiên quyết là phải thực hiện đồng bộ, quyết liệt giải pháp với trọng tâm là đột phá thể chế, đẩy mạnh KHCN-ĐMST và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao” - GS.TS Trần Thị Vân Hoa nhấn mạnh.