Dư địa xuất khẩu cà phê Việt Nam rộng mở, nhưng chế biến sâu vẫn là “nút thắt”

Giá cà phê tăng mạnh, mở rộng dư địa xuất khẩu

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 7/2025, kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam đạt hơn 560 triệu USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu 7 tháng đầu năm lên 3,6 tỷ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ 2024. Đây là mức tăng trưởng ấn tượng, chủ yếu nhờ giá cà phê thế giới tăng cao.

Chưa bao giờ thị trường cà phê quốc tế lại thuận lợi cho Việt Nam xuất khẩu cà phê như hiện nay

Nguyên nhân chính đến từ biến đổi khí hậu khiến sản lượng tại Brazil, Colombia, Indonesia giảm sút, trong khi nhu cầu tiêu thụ ở châu Âu, Mỹ và châu Á lại tăng mạnh. Việt Nam, với lợi thế là nước xuất khẩu cà phê Robusta lớn nhất thế giới (chiếm khoảng 40% thị phần toàn cầu), đã tận dụng được thời cơ để mở rộng thị phần.

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa) cho biết, chưa bao giờ thị trường cà phê quốc tế lại thuận lợi như hiện nay. Giá cao, nhu cầu tăng, trong khi Việt Nam có nguồn cung ổn định. Tuy nhiên, để tận dụng triệt để lợi thế, chúng ta cần đi sâu hơn vào chế biến, thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu thô.

Dù xuất khẩu tăng về kim ngạch, nhưng cơ cấu sản phẩm cà phê Việt Nam vẫn bộc lộ hạn chế lớn. Theo Vicofa, tỷ trọng cà phê chế biến sâu (rang xay, hòa tan, đặc sản) hiện mới chỉ đạt 12–15% tổng lượng xuất khẩu. Con số này quá khiêm tốn so với tiềm năng, trong khi ở Brazil và Colombia, tỷ lệ này dao động từ 30–40%.

Điều này đồng nghĩa, phần lớn cà phê Việt Nam vẫn bán dưới dạng nguyên liệu thô, giá trị gia tăng thấp và chịu tác động mạnh từ biến động giá quốc tế. Trong khi đó, giá trị xuất khẩu cà phê chế biến thường gấp 2 - 3 lần so với cà phê nhân thô.

Đầu tư vào chế biến sâu giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị sản phẩm

Bà Lê Hoàng Diệp Thảo, Giám đốc King Coffee và TNI Corporation chia sẻ, đầu tư vào chế biến sâu giúp doanh nghiệp nâng gấp nhiều lần giá trị sản phẩm. Nhưng chi phí ban đầu rất lớn, nhất là công nghệ chế biến hòa tan, đòi hỏi nguồn vốn hàng trăm tỷ đồng. Không phải doanh nghiệp nào cũng đủ sức. Bên cạnh đó, nguyên nhân khiến ngành cà phê Việt Nam chậm chuyển dịch sang chế biến sâu không chỉ nằm ở vốn, mà còn ở khâu công nghệ và thương hiệu.

Công nghệ chế biến cà phê hòa tan và cà phê đặc sản tại Việt Nam chưa phát triển đồng đều. Các doanh nghiệp lớn như Vinacafé, Trung Nguyên, Nestlé đã đầu tư mạnh, nhưng số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ đủ tiềm lực còn hạn chế.

Thương hiệu cà phê Việt trên thị trường quốc tế chưa được định vị mạnh mẽ. Cà phê Việt Nam nổi tiếng về sản lượng, nhưng nhắc đến thương hiệu toàn cầu, người tiêu dùng thường nhớ tới Starbucks (Mỹ), Lavazza (Ý) hay Nestlé (Thụy Sĩ). Điều này khiến sản phẩm chế biến từ Việt Nam khó cạnh tranh ở phân khúc cao cấp.

PGS.TS Đinh Văn Thành, chuyên gia kinh tế nông nghiệp nhận định, nếu tiếp tục phụ thuộc vào xuất khẩu thô, Việt Nam sẽ chỉ là “công xưởng nguyên liệu” cho các tập đoàn lớn. Cần một chiến lược dài hạn đầu tư cho chế biến sâu, đồng thời nâng cao vị thế thương hiệu quốc gia về cà phê.

Doanh nghiệp bắt đầu chuyển hướng

Dù còn nhiều thách thức, nhưng đã có những tín hiệu tích cực từ phía doanh nghiệp. Trung Nguyên Legend, chẳng hạn, đang mở rộng xuất khẩu sản phẩm hòa tan sang Trung Đông và Đông Âu. Vinacafé tập trung phát triển thị trường ASEAN, trong khi một số doanh nghiệp khởi nghiệp tại Lâm Đồng, Gia Lai mạnh dạn xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản (specialty coffee) cho thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc.

Bà Lê Hoàng Diệp Thảo nhận định, thay vì bán thô, chúng tôi đang liên kết với doanh nghiệp để chế biến rang xay và bán trực tiếp sang thị trường Hàn Quốc. Giá bán cao gấp đôi, trong khi nông dân cũng có lợi nhuận tốt hơn.

Để tận dụng cơ hội từ giá cao và mở rộng dư địa xuất khẩu, giới chuyên gia cho rằng ngành cà phê Việt Nam cần tập trung vào 3 giải pháp then chốt đó là: Đầu tư công nghệ chế biến sâu. Nhà nước cần có chính sách tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư dây chuyền sản xuất cà phê hòa tan, cà phê đặc sản, thay vì để doanh nghiệp tự xoay xở; Xây dựng thương hiệu quốc gia giống như Thái Lan có thương hiệu gạo Jasmine, Colombia có cà phê Arabica, Việt Nam cần một thương hiệu cà phê quốc gia được định vị trên thị trường quốc tế; Bên cạnh châu Âu và Mỹ, các thị trường mới nổi như Trung Đông, Nam Á, Đông Âu đang có nhu cầu tăng cao. Đây là cơ hội để cà phê chế biến Việt Nam mở rộng kênh phân phối.

Giá cà phê thế giới tăng mạnh chính là “cơ hội vàng” cho cà phê Việt Nam

Giá cà phê thế giới tăng mạnh chính là “cơ hội vàng” cho cà phê Việt Nam trong năm 2025. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở xuất khẩu thô, giá trị thu về vẫn chưa xứng tầm với vị thế “thủ phủ Robusta” của thế giới. Chế biến sâu chính là “điểm nhảy vọt” để cà phê Việt không chỉ nổi tiếng về sản lượng, mà còn vươn lên khẳng định thương hiệu toàn cầu.