Để ngành Nông nghiệp phát triển bền vững

Ảnh bài.

Tại Hội thảo, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (TT&BVTV, Bộ NN&MT) cho biết, sau khi ký nghị định thư về xuất khẩu sầu riêng với Trung Quốc, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của nước ta đã tăng mạnh. Năm 2023 giá trị xuất khẩu trên 2 tỷ, năm 2024 kim ngạch xuất khẩu đạt trên 3,2 tỷ USD, chiếm 45 - 47% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành rau quả.

Đã có những quãng thời ngắn sầu riêng được coi là “trái cây vua”, là loại nông sản giúp thoát nghèo, nên từ Đồng bằng sông Cửu Long tới Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, nhà nhà, người người trồng sầu riêng. Đối mặt sự tăng trưởng quá nóng như này, Bộ NN&MT đã có những cảnh báo về các nguy cơ, rủi ro. Nhưng thực tế sau đó một số lô sầu riêng Việt Nam sau khi kiểm nghiệm vẫn không đủ điều kiện, bị “cấm cửa” vào thị trường Trung Quốc. Theo số liệu thống kê từ Cục Hải quan, 4 tháng đầu năm 2025, tổng giá trị mặt hàng sầu riêng xuất khẩu là 183 triệu USD, giảm 61% so với cùng kỳ năm 2024. 

Nhiều năm qua, ý thức của nhiều người sản xuất trong lĩnh vực đã được nâng lên. Nhưng vì sao vẫn có tình trạng nông sản không đạt điều kiện kỹ thuật như trên? Có thể lấy ví dụ về dư lượng cadimi. Ngay khi nhận được thông báo đầu tiên vào tháng 3/2024 từ Trung Quốc, Cục TT&BVTV đã tiến hành nhiều cuộc điều tra diện rộng và chuyên sâu, phát hiện một số vùng có dư lượng cadimi cao. Những nguyên nhân chính được xác định khiến đất nhiễm cadimi: Tự nhiên gồm các yếu tố về thổ nhưỡng, đất cộng với nhiều vùng canh tác không được nghỉ ngơi, khiến đất nhiễm cadimi. Cũng có nguyên nhân chủ quan là do thói quen người dân sử dụng phân bón ở các vùng nhiều hơn khuyến cáo. Quá trình canh tác chạy theo năng suất, thiếu kiểm soát đầu vào đã vô tình đưa “chất độc” vào chuỗi sản xuất.

Để tránh tình trạng “sầu riêng thành sầu chung”, nhiều ý kiến cho rằng cần có các quy định, chế tài đủ mạnh để xử lý các vi phạm về chất lượng, an toàn thực phẩm và gian lận thương mại; công khai danh tính các doanh nghiệp, cá nhân vi phạm để răn đe và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh. Về lâu dài, cần quy hoạch vùng trồng tập trung và bền vững, kiểm soát tình trạng phát triển ồ ạt, tự phát dẫn đến phá vỡ quy hoạch và nguy cơ cung vượt cầu. Siết chặt quản lý và cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói. Các địa phương cần tăng cường giám sát, kiểm tra định kỳ và đột xuất việc tuân thủ các quy định tại các mã số đã được cấp. Đồng thời, kiểm soát chặt chẽ vật tư đầu vào thông qua tăng cường kiểm tra ngăn chặn đưa ra thị trường các chế phẩm phân bón, hoặc thuốc bảo vệ thực vật có chứa chất cấm; khuyến cáo nông dân sử dụng các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc rõ ràng.

Các tổ chức, cá nhân cũng không nên sản xuất theo kiểu chạy theo phong trào, được tới đâu hay tới đó, mà cần có quan niệm tái đầu tư, tái sản xuất. Các vùng trồng trọng điểm cần có sự đầu tư về công nghệ, từ vi sinh, xử lý bảo quản sau thu hoạch và chế biến. Có như vậy, ngành hàng nông sản mới phát triển bền vững.