Sâm Ngọc Linh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 14/5/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa có Quyết định số 1355/QĐ-BVHTTDL về việc công bố Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Theo Quyết định, tri thức dân gian về Sâm Ngọc Linh (huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam) là di sản trong Danh mục Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia.

Chủ tịch UBND các cấp nơi có di sản có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc quản lý nhà nước đối với di sản được công nhận. 

Huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam được mệnh danh là "thủ phủ" của sâm Ngọc Linh, một loài dược liệu đặc biệt quý hiếm, có giá trị đặc hữu, với những đặc tính riêng có mà các loài sâm khác trên thế giới không có được, là sản phẩm của Quốc gia, là “vàng xanh” của đất nước.

Bên cạnh điều kiện về khí hậu, thổ nhưỡng, độ cao, những tập quán, lễ nghi truyền thống, cùng với kinh nghiệm, tri thức dân gian trong việc khai thác, chuẩn bị giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc và chế biến sâm Ngọc Linh đã được cộng đồng cư dân địa phương tích lũy qua thời gian và được gìn giữ, lưu truyền, phát triển góp phần bảo tồn nguồn gen quý và nhân bản, phát triển cây sâm Ngọc Linh. Hiện nay cây sâm đã được di thực ra 7 xã của huyện Nam Trà My, tạo điều kiện để người dân vươn lên thoát nghèo, ổn định cuộc sống, bảo lưu những phong tục, tập quán tốt đẹp của đồng bào gắn với trách nhiệm giữ gìn những cánh rừng nguyên sinh đầu nguồn quý giá của vùng rừng núi phía Nam của xứ Quảng, góp phần giữ vững an ninh, trật tự xã hội của địa phương.

Sâm Ngọc Linh của Việt Nam có hàm lượng hoạt chất saponin cao nhất (khoảng 12-15%) và nhiều nhất so với các loài khác thuộc chi Panax. Với những giá trị cao về dinh dưỡng và dược tính vốn có đã được nghiên cứu và công bố, sâm Ngọc Linh được Chính phủ công nhận là sản phẩm quốc gia. Hiện nay, sâm Ngọc Linh được sản xuất và chế biến ra nhiều sản phẩm khác nhau phục vụ nhu cầu sử dụng của người tiêu dùng, góp phần làm phong phú sản vật của địa phương.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Nam, những tri thức dân gian trong việc khai thác, trồng và chế biến sâm Ngọc Linh ở huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam có vai trò rất quan trọng đối với đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở địa phương nói riêng, đối với tỉnh Quảng Nam và quốc gia nói chung. Đồng thời, đây là di sản gắn liền với cư dân miền núi, có sự gắn kết với cư dân giữa các vùng miền, qua đó thể hiện tinh thần đoàn kết dân tộc. Bên cạnh nghề trồng sâm, kho tàng những tri thức dân gian của các tộc người thiểu số sống dưới chân núi Ngọc Linh cần được tiếp tục bổ sung, vun đắp thêm trong tương lai, trở thành thứ hành trang quý giá để người dân xây dựng cuộc sống đẹp giàu. Vì vậy, cần đưa di sản này vào Danh mục di sản văn hoá phi vật thể Quốc gia để có cơ sở gìn giữ, tôn vinh và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của địa phương, của dân tộc.

Trước đó, ngày 10/5, UBND tỉnh Quảng Nam phối hợp Bộ Y tế tổ chức Hội nghị triển khai Quyết định 463/QĐ-TTg ngày 28/2/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại tỉnh Quảng Nam với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực”.

Theo Quyết định 463/QĐ-TTg, Trung tâm công nghiệp dược liệu tại Quảng Nam sẽ là đầu mối nghiên cứu, sản xuất, chế biến sâu và thương mại hóa các sản phẩm từ dược liệu, với Sâm Ngọc Linh là cây chủ lực.

Theo đề án, giai đoạn 2025-2035 tỉnh Quảng Nam duy trì và phát triển được diện tích vùng nguyên liệu phù hợp, ưu tiên phát triển sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu có lợi thế.

Trước năm 2030, Quảng Nam hoàn thành quy hoạch sử dụng đất, các quy hoạch liên quan, xác định mặt bằng, từng bước đầu tư xây dựng hạ tầng khu vực Trung tâm công nghiệp dược liệu tại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Cùng với đó, nâng cấp hoàn thiện kết cấu hạ tầng và giao thông kết nội vùng, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển và thu hút đầu tư vào công nghiệp dược liệu.