IPO: Sàng lọc và tái tạo

Làn sóng IPO mới nhiều khả năng sẽ diễn ra theo từng giai đoạn

Lọc “hàng cũ”

Chỉ trong hơn 2 tháng qua, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã liên tiếp ban hành quyết định hủy tư cách công ty đại chúng đối với gần 30 doanh nghiệp.

Bên cạnh các trường hợp bị hủy tư cách do không còn đáp ứng điều kiện là công ty đại chúng hoặc vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin trong thời gian dài, đáng tiếc hơn là những doanh nghiệp bị hủy tư cách vì không hoàn tất thủ tục đưa cổ phiếu lên thị trường, đồng nghĩa với việc thị trường mất đi những nguồn hàng mới tiềm năng.

Trường hợp mới nhất là Công ty cổ phần Tập đoàn Golden Gate. Cuối tháng 7, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước hủy tư cách công ty đại chúng của doanh nghiệp này do chưa đăng ký chứng khoán tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và chưa đăng ký giao dịch hoặc niêm yết theo quy định.

Golden Gate từng được xem là một trong những doanh nghiệp được kỳ vọng nhất trong làn sóng IPO những năm gần đây. Trong báo cáo triển vọng IPO trước đây, Công ty Chứng khoán VNDIRECT xếp Golden Gate cùng Highlands, Điện Máy Xanh và Long Châu vào nhóm những “bom tấn IPO” có thể bổ sung lớp hàng hóa mới cho thị trường vốn Việt Nam.

Sau quyết định của cơ quan quản lý, ban lãnh đạo Golden Gate khẳng định việc mất tư cách công ty đại chúng không làm thay đổi chiến lược dài hạn và doanh nghiệp vẫn theo đuổi mục tiêu IPO khi điều kiện phù hợp.

Điều thị trường cần không chỉ là nhiều thương vụ IPO hơn, mà là những doanh nghiệp đủ lớn để tạo nên lớp hàng hóa mới có chất lượng.

Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Ricons cũng là một trường hợp gây tiếc nuối. Ricons từng lên kế hoạch niêm yết cổ phiếu trên sàn chứng khoán từ năm 2020. Tuy nhiên, mục tiêu này chưa thành hiện thực khi việc đăng ký niêm yết không được cổ đông thông qua. Đầu năm nay, Ricons chính thức bị hủy tư cách công ty đại chúng do không thực hiện các thủ tục đăng ký giao dịch theo quy định.

Việc nhiều doanh nghiệp liên tiếp bị hủy tư cách công ty đại chúng khiến không ít nhà đầu tư lo ngại nguồn cung cổ phiếu chất lượng trên thị trường sẽ bị thu hẹp. Trong số đó có những doanh nghiệp như Golden Gate hay Ricons - những cái tên từng được kỳ vọng sẽ sớm đưa cổ phiếu lên giao dịch, nhưng cuối cùng đều lỡ hẹn với thị trường. 

Đón “hàng mới”

Năm 2026, thị trường ghi nhận tín hiệu tích cực khi hoạt động IPO sôi động trở lại sau nhiều năm trầm lắng. Trong 6 tháng đầu năm, Việt Nam ghi nhận 4 thương vụ IPO, trong khi cùng kỳ năm 2025 không có thương vụ nào.

Theo Deloitte, cả bốn thương vụ này đều nằm trong nhóm 10 thương vụ IPO lớn nhất Đông Nam Á, đưa Việt Nam dẫn đầu khu vực về giá trị vốn hóa IPO với 6,929 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Thị trường nước ngoài, Công ty Chứng khoán SSI, điều thị trường cần không chỉ là nhiều doanh nghiệp IPO hơn mà là những doanh nghiệp có quy mô, chất lượng và đa dạng ngành nghề. SSI thống kê, tỷ trọng vốn hóa của nhóm Vingroup trong VN-Index đã tăng từ 3% lên 19% kể từ năm 2024, trong khi riêng nhóm ngân hàng và bất động sản hiện chiếm khoảng 68% vốn hóa chỉ số. Điều này cho thấy cơ cấu thị trường vẫn chưa phản ánh đầy đủ cơ cấu của nền kinh tế.

Việc bổ sung thêm các doanh nghiệp chất lượng sẽ giúp đa dạng hóa cơ hội đầu tư, giảm sự phụ thuộc vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn và nâng cao khả năng hấp thụ dòng vốn quốc tế.

Thực tế, những tín hiệu đầu tiên đã xuất hiện. Nổi bật là thương vụ IPO của Công ty cổ phần Đầu tư Điện Máy Xanh (DMX). Đợt IPO huy động khoảng 13.315 tỷ đồng (tương đương khoảng 500 triệu USD), đưa doanh nghiệp đạt mức vốn hóa sau IPO khoảng 3,9 tỷ USD, đánh dấu một trong những thương vụ IPO lớn nhất thị trường trong nhiều năm trở lại đây.

Sức hút của thương vụ còn đến từ sự tham gia mạnh mẽ của các nhà đầu tư tổ chức. Gần 90% lượng cổ phiếu phát hành được hấp thụ bởi gần 60 quỹ đầu tư danh tiếng. Trong đó, các quỹ ngoại chiếm đến 73% và quỹ nội chiếm 17%. Dragon Capital đăng ký mua tối thiểu 50 triệu USD cổ phần IPO, trong khi chính Chủ tịch Hội đồng quản trị DMX Nguyễn Đức Tài cùng các thành viên gia đình cũng đăng ký mua cổ phiếu trong đợt phát hành. 

Chỉ sau hơn một tháng hoàn tất IPO, đến ngày 6/8, DMX đã đưa hơn 166 triệu cổ phiếu lên sàn HOSE, bổ sung cho thị trường một lượng hàng mới.

Trong lĩnh vực truyền thông giải trí, Công ty cổ phần DatViet VAC Group Holdings (DatVietVAC) được kỳ vọng bổ sung nhóm doanh nghiệp truyền thông - giải trí còn khá hiếm trên sàn chứng khoán. Ngày 5/8, doanh nghiệp chào bán cổ phiếu với giá 54.800 đồng/cổ phiếu, tương ứng mức vốn hóa khoảng 6.100 tỷ đồng và định giá P/E khoảng 13 lần, thấp hơn đáng kể so với nhiều doanh nghiệp cùng ngành trong khu vực.

Sau IPO, DatVietVAC dự kiến niêm yết trên HOSE trong tháng 10/2026, đánh dấu sự xuất hiện của một doanh nghiệp truyền thông quy mô lớn trên sàn sau gần 8 năm kể từ khi Yeah1 niêm yết.

Bên cạnh đó, thị trường cũng đang chờ đợi các kế hoạch IPO của nhiều doanh nghiệp khác như Chứng khoán Kafi, Chứng khoán HD, Đầu tư Quốc tế Hoàng Anh Gia Lai, cùng một số doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, tiêu dùng và dịch vụ tài chính.

Ông Trịnh Thanh Cần, Tổng giám đốc Chứng khoán Kafi đánh giá, quy trình IPO hiện đã được số hóa, thời gian xử lý được rút ngắn đáng kể đối với những doanh nghiệp có sự chuẩn bị tốt. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không còn nằm ở thủ tục mà chuyển sang bài toán định giá.

Với doanh nghiệp nhà nước, thách thức là bảo đảm định giá minh bạch nhưng vẫn hấp dẫn nhà đầu tư; còn với doanh nghiệp tư nhân, nhiều đơn vị vẫn chưa nhìn thấy lợi ích đủ lớn từ việc lên sàn nếu mức định giá chưa tương xứng với chi phí và yêu cầu minh bạch hóa.

Ông Cần cũng cho rằng, khối doanh nghiệp FDI có thể trở thành nguồn cung chất lượng mới cho thị trường trong các lĩnh vực sản xuất, logistics, công nghệ và tiêu dùng. Tuy nhiên, để tạo động lực thực sự, thị trường cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế liên quan đến sở hữu nước ngoài và chứng minh lợi ích của việc niêm yết tại Việt Nam.

Đặc biệt, làn sóng IPO mới nhiều khả năng sẽ diễn ra theo từng giai đoạn, trong đó một động lực quan trọng là việc Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Động thái này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài, cải thiện thanh khoản và nâng cao vị thế của Việt Nam trong danh mục các thị trường mới nổi toàn cầu. 

Việc nhiều doanh nghiệp đồng loạt khởi động kế hoạch IPO cho thấy thị trường vẫn duy trì sức hút đối với các doanh nghiệp có nhu cầu huy động vốn, đặc biệt khi Việt Nam tiến gần mục tiêu nâng hạng. Nếu các kế hoạch được hiện thực hóa, thị trường sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp quy mô lớn và chất lượng.

Nhìn tổng thể, việc nhiều doanh nghiệp bị hủy tư cách công ty đại chúng song song với sự trở lại của các thương vụ IPO cho thấy quá trình sàng lọc và tái tạo nguồn hàng trên thị trường chứng khoán. Trong khi một số doanh nghiệp rời thị trường do không đáp ứng yêu cầu pháp lý hoặc chưa đưa cổ phiếu vào giao dịch, nhiều doanh nghiệp quy mô lớn hơn đang chuẩn bị gia nhập thông qua IPO và niêm yết.

Dù vậy, làn sóng IPO vẫn sẽ phụ thuộc đáng kể vào diễn biến của thị trường. VN-Index giảm hơn 124 điểm trong tháng 7, thanh khoản duy trì ở mức thấp khiến nhiều doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ thời điểm chào bán cũng như mức định giá. Điều đó cũng đồng nghĩa không phải mọi kế hoạch IPO đều có thể diễn ra đúng tiến độ hoặc đạt mức định giá như kỳ vọng.