Cổ phiếu DN Nhà nước vào sóng mới, cổ đông ‘hóng’ kế hoạch thoái vốn

Cổ phiếu doanh nghiệp Nhà nước “đồng khởi”

Kể từ cuối tuần giao dịch trước, nhóm cổ phiếu của các doanh nghiệp có vốn Nhà nước đã xuất hiện những biến động tích cực, góp phần giúp thị trường chứng khoán có tuần hồi phục thứ hai liên tiếp.

Hàng loạt cổ phiếu như GAS, BCM, GVR, SZC, ACV, PLX, BVH... tăng mạnh, thậm chí có thời điểm kịch trần, đóng góp đáng kể cho chỉ số trong các phiên cuối tuần. Sắc xanh cũng phủ kín nhiều mã khác trong nhóm doanh nghiệp Nhà nước như POW, BID, CTG, PVS, PVI, BSR, PVT, VGI...

Bước sang tuần giao dịch mới, đà tăng tiếp tục được nối dài. Nhiều cổ phiếu tiếp tục tăng kịch trần như GAS, GVR, BCM, PTX, LLM; trong đó GAS và GVR tiếp tục là những mã đóng góp mạnh cho chỉ số. Các cổ phiếu khác cũng duy trì sắc xanh như BSR (+2,67%), OIL (+2,22%), PLX (+4,31%), BID (+1,15%), VGI (+1,37%)...

Chỉ sau khoảng 2 phiên giao dịch, diễn biến “đồng khởi” của nhóm cổ phiếu doanh nghiệp Nhà nước đã nhanh chóng khơi lại kỳ vọng về một “sóng” mới, tương tự giai đoạn cuối năm 2025, đầu năm 2026.

Ở thời điểm đó, chỉ trong khoảng 3 tháng, nhiều cổ phiếu doanh nghiệp Nhà nước từng ghi nhận mức tăng hàng chục, thậm chí hàng trăm phần trăm, như BSR, OIL, GVR, VGI, GAS...

Đà tăng được hỗ trợ bởi Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, trong đó khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ để khu vực này thực sự trở thành lực lượng vật chất quan trọng, dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế trong bối cảnh mới.

Tuy nhiên, cơn sóng kéo dài khoảng 3 tháng này sau đó hạ nhiệt khi thông tin về việc nhiều doanh nghiệp Nhà nước chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng dần được công bố theo yêu cầu rà soát của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN).

Hàng chục nghìn cổ đông chờ phương án “mở room” sở hữu

Theo quy định tại Luật Chứng khoán năm 2019 và Luật sửa đổi, bổ sung năm 2024, công ty đại chúng phải có vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên và tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Trường hợp công ty không còn đáp ứng một trong các điều kiện trên sẽ thuộc diện bị hủy tư cách công ty đại chúng theo quy định tại Điều 38 Luật Chứng khoán.

UBCKNN đã đề nghị doanh nghiệp rà soát tình trạng vốn điều lệ, cơ cấu cổ đông và tỷ lệ cổ phiếu có quyền biểu quyết do cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ tại thời điểm sau ngày 1/1/2026.

Sau yêu cầu này, hàng loạt doanh nghiệp tiến hành rà soát và công bố việc không thỏa mãn điều kiện công ty đại chúng. Phần lớn nguyên nhân đến từ tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) quá thấp, do nhiều doanh nghiệp có cổ đông lớn hoặc Nhà nước nắm giữ tới 90-99% vốn điều lệ.

Đáng chú ý, quy mô cổ đông lớn cũng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đáp ứng điều kiện về tỷ lệ sở hữu của cổ đông bên ngoài.

Đơn cử, BSR có tới 56.356 cổ đông tại thời điểm ngày 11/3 nhưng tỷ lệ free-float chỉ ở mức 7,9%. Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đang nắm giữ 92,13% vốn. 

Tương tự, GAS có hơn 17.400 cổ đông tại thời điểm cuối năm 2025 nhưng tỷ lệ free-float chỉ ở mức 4,24%, trong khi 95,76% còn lại do Petrovietnam nắm giữ.

Petrolimex (PLX) thậm chí có hơn 43.200 cổ đông không phải cổ đông lớn, song nhóm này chỉ nắm giữ 9,4% tổng số cổ phiếu có quyền biểu quyết, qua đó vẫn không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng.

Tại BCM, doanh nghiệp có tổng cộng 9.221 cổ đông tại thời điểm cuối tháng 5. Tuy nhiên, 9.220 cổ đông trong số này chỉ nắm giữ tổng cộng 4,56% vốn. DHG cũng có hơn 4.000 cổ đông nhỏ lẻ, nhưng tỷ lệ sở hữu của nhóm này lại dưới 10%.

Những con số trên cho thấy, dù chỉ nắm giữ một phần nhỏ cổ phần, lực lượng cổ đông nhỏ lẻ tại các doanh nghiệp này lại vô cùng lớn, cho thấy sức hút không hề nhỏ của nhóm cổ phiếu doanh nghiệp có vốn Nhà nước đối với nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.

Đây cũng là lý do câu chuyện cơ cấu lại tỷ lệ sở hữu Nhà nước đang trở thành một trong những vấn đề được thị trường quan tâm. Để khắc phục tình trạng không đáp ứng điều kiện đại chúng, hàng loạt doanh nghiệp đã gấp rút xây dựng phương án, trong đó phần lớn là báo cáo, kiến nghị cơ quan quản lý tháo gỡ vướng mắc và xem xét phê duyệt lộ trình giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước.

Một số doanh nghiệp lựa chọn giải pháp khác. Chẳng hạn, PLX dự kiến bán hết toàn bộ cổ phiếu quỹ để pha loãng tỷ lệ sở hữu của cổ đông Nhà nước.

Trong bối cảnh đó, việc giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước không chỉ liên quan đến yêu cầu duy trì tư cách công ty đại chúng, mà còn được nhà đầu tư kỳ vọng có thể mở rộng lượng cổ phiếu lưu hành trên thị trường, cải thiện thanh khoản và tạo thêm dư địa cho hoạt động giao dịch.

Quyết định 40 tạo chất xúc tác mới

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 40/2026/QĐ-TTg về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp có vốn Nhà nước.

Các tiêu chí này là căn cứ để phê duyệt kế hoạch và thực hiện sắp xếp, cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp theo quy định tại Nghị định số 57/2026/NĐ-CP. Trong đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu được yêu cầu đề xuất kế hoạch 5 năm về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, qua đó tạo cơ sở theo dõi tiến độ thực hiện một cách rõ ràng.

Quyết định 40 đã tạo thêm chất xúc tác cho nhóm cổ phiếu doanh nghiệp Nhà nước, đặc biệt trong một số phiên giao dịch gần đây. Trong bối cảnh thị trường thiếu vắng thông tin và câu chuyện dẫn dắt, thông tin về cơ cấu lại vốn Nhà nước nhanh chóng thu hút dòng tiền vào nhóm cổ phiếu này, nhất là khi các nhịp điều chỉnh trước đó đã đưa mặt bằng giá về vùng được đánh giá là hấp dẫn hơn.

Theo Công ty Chứng khoán MB (MBS), việc tái cấu trúc khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) thông qua Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg không chỉ là yêu cầu hành chính mà là một phản ứng chiến lược nhằm giải phóng nguồn lực quốc gia.

Theo MBS, Quyết định 40 đại diện cho một bước ngoặt trong tư duy quản trị: chuyển từ quản lý dàn trải sang tập trung vào các lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao và bảo đảm an ninh quốc gia. Đây là giải pháp trực diện để xử lý tình trạng sản xuất công nghiệp dưới kỳ vọng bằng cách đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ lõi.

MBS cho rằng Quyết định 40/2026/QĐ-TTg cùng Công điện 52/CĐ-TTg chính là “liều thuốc đặc trị” để đổi mới khu vực doanh nghiệp Nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Mục tiêu tối thượng, theo MBS, không chỉ là sắp xếp lại các con số trên bảng cân đối kế toán, mà còn phải bảo toàn và phát triển vốn Nhà nước gắn với việc nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia trên trường quốc tế.