Định hình hệ sinh thái thương mại điện tử bền vững trong giai đoạn mới

Theo báo cáo doanh thu và tiêu dùng thương mại điện tử Việt Nam 2025 do YouNet ECI vừa công bố, tổng giá trị giao dịch (GMV) trên 4 nền tảng Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt 458,16 nghìn tỷ đồng, tăng 26% so với năm 2024 sau một năm đầy biến động.

Trong bối cảnh chi phí vận hành tăng cao và tâm lý người tiêu dùng trở nên thận trọng, báo cáo nhấn mạnh sự chuyển dịch về thị phần giữa các nền tảng và hiệu suất kinh doanh của 4 ngành hàng chủ lực: Ngành hàng tiêu dùng nhanh, làm đẹp, thời trang - phụ kiện và điện gia dụng - điện tử.

Báo cáo chỉ ra rằng thị trường thương mại điện tử Việt Nam 2025 hội tụ về hai nền tảng dẫn đầu. Shopee tiếp tục duy trì vị thế nền tảng lớn nhất với 57,5% thị phần, doanh thu tăng trưởng 6% so với năm trước. Tuy nhiên, tiêu điểm của năm 2025 thuộc về TikTok Shop với mức tăng trưởng doanh thu lên đến 93%, nâng thị phần từ 26,9% (năm 2024) lên 39,6% vào năm 2025.

Trong khi đó, Lazada chỉ chiếm 5,7% (doanh thu giảm 41%) và Tiki chỉ còn giữ 1%. Sự áp đảo này càng thể hiện rõ hơn trong 4 nhóm ngành hàng chủ chốt của thương mại điện tử Việt Nam.

Trên thực tế, thị trường thương mại điện tử Việt Nam liên tục trong 5 năm gần đây tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Đặc biệt trong năm 2025, tốc độ tăng trưởng của thương mại điện tử Việt Nam vượt qua con số 25%, là con số tăng trưởng nhanh nhất trong các nước ASEAN. Hiện nay, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang đứng top 2, top 3 tại khu vực, với quy mô thị trường đã vượt qua 32 tỷ USD.

Đặc biệt, trong xu hướng phát triển kinh tế số, thương mại điện tử đang chiếm trọng số trên 25% tỉ trọng doanh thu của kinh tế số. Với mục tiêu phát triển đến năm 2030 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, thương mại điện tử sẽ chiếm tối thiểu 35% trong tổng doanh thu về kinh tế số.

Theo ông Bùi Trung Kiên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) để thương mại điện tử phát triển bền vững, cần nhìn đến những yếu tố nào định hình sự phát triển.

“Đến giai đoạn này, chúng ta đã đi qua giai đoạn tăng trưởng nhanh. Từ năm 2026 đến năm 2030, thương mại điện tử Việt Nam sẽ chuyển sang một giai đoạn mới, đó là giai đoạn phát triển bền vững”, ông Kiên nhấn mạnh.

Đồng thời cho biết, cần quan tâm những yếu tố nào để đảm bảo duy trì sự phát triển bền vững. Thứ nhất là về khung pháp lý, trong thời gian vừa qua, một loạt các chính sách, quy định pháp luật, nghị định đã được ban hành tương đối hoàn thiện. Đặc biệt, gần đây nhất là chính sách về thuế đối với thương mại điện tử, mà qua hội nghị hôm nay chúng ta thấy việc triển khai diễn ra rất nhanh chóng, kịp thời.

Thứ hai, là sự phát triển của nền tảng công nghệ. Hiện nay, với xu hướng livestream, các sàn thương mại điện tử thậm chí đang chuyển dịch không chỉ là sàn có video mà triển khai thành các nền tảng mạng xã hội giải trí có tiến hành giao dịch thương mại điện tử. Xu hướng chuyển từ những mô hình truyền thống như Shopee, Lazada, Tiki sang mô hình mạng xã hội giải trí có giao dịch thương mại.

Thứ ba, là nhận thức và sự tham gia của người dân. Cách đây khoảng 3-4 năm, tỉ lệ tham gia thương mại điện tử hay mua sắm trực tuyến còn rất thấp. Nhưng ngày nay, theo báo cáo chỉ số thương mại điện tử của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam thống kê hằng năm, tại địa bàn TPHCM gần như 70-80% mặt hàng tiêu dùng, mặt hàng làm đẹp, spa được giao dịch trên các nền tảng thương mại điện tử (tiêu dùng online).

Tuy nhiên, để đảm bảo phát triển bền vững, chúng ta cũng đối mặt với một số thách thức. Thị trường không còn ưu tiên tăng trưởng nóng, mô hình bán hàng tự phát đang dần được thay thế bởi các đơn vị có chiến lược. Trước kia, tình trạng bị "bùng" hàng, hàng kém chất lượng, không được đổi trả rất nhiều. Rõ ràng, cùng với sự phát triển, thị trường ngày càng cần sự minh bạch, chính xác và an toàn hơn.

Khi triển khai bán hàng, chúng ta ngày càng quen thuộc với khái niệm bán hàng đa kênh (Omnichannel). Lúc này, để theo dõi dữ liệu, quản lý từng đơn hàng, chúng ta không chỉ đơn thuần dùng sổ sách giấy tờ mà cần có các công cụ hỗ trợ đi kèm. Khung pháp lý ngày càng cần sự minh bạch, chính xác.

Để có một hệ sinh thái vận hành đồng bộ, theo quan điểm của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, cần một số yếu tố. Các nền tảng thương mại điện tử phải thiết lập tiêu chuẩn vận hành, kết nối người bán với thị trường. Hiện nay, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cùng các cơ quan quản lý đã thống nhất với các sàn lớn để thiết lập quy chuẩn về hàng hóa, chất lượng và thời hạn thanh toán. Về tài chính, cần sự tham gia chặt chẽ của các trung gian thanh toán trong việc quản lý, giám sát và theo dõi chuyển đổi dòng tiền một cách minh bạch, chính xác.

Đối với cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ, khi số lượng đơn hàng ngày càng nhiều, việc ứng dụng công nghệ (như chuyển đổi số, đặc biệt là AI) đóng vai trò vô cùng quan trọng. Ứng dụng AI như thế nào để phục vụ kinh doanh, không chỉ trên sàn mà còn hỗ trợ tốt nhất cho các hộ kinh doanh cá thể, là thách thức đặt ra. Đồng thời, đây cũng là cơ hội cho các doanh nghiệp cung cấp nền tảng, giải pháp công nghệ cho thị trường thương mại điện tử.

"Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam cam kết đồng hành cùng các cơ quan quản lý nhà nước, đóng vai trò cầu nối giữa cộng đồng người bán hàng và cơ quan quản lý, mang những phản ánh thực tiễn từ thị trường để hỗ trợ hoàn thiện chính sách. Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng tham gia hỗ trợ cộng đồng: Tư vấn, truyền thông, định hướng, nâng cao nhận thức về pháp luật, đạo đức kinh doanh. Đặc biệt là tạo ra sân chơi, cầu nối giao thương giữa các sàn thương mại điện tử, nhà kinh doanh, hộ kinh doanh và các đơn vị liên quan trong hệ sinh thái để đảm bảo phát triển bền vững". Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam Bùi Trung Kiên chia sẻ.