Xuất khẩu LNG toàn cầu giảm mạnh, ai sẽ hưởng lợi?

Chỉ trong vòng chưa đầy ba tuần, một trong những cú sốc nguồn cung năng lượng lớn nhất lịch sử đã tái định hình toàn bộ thị trường khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.

Cơ sở LNG Ras Laffan của Qatar bị tấn công đang làm cho cuộc khủng hoảng năng lượng thêm trầm trọng

Trung bình 10 ngày của lượng hàng LNG vận chuyển đã giảm khoảng 20% so với đầu tháng, xuống còn 1,1 triệu tấn - mức thấp nhất kể từ tháng 9 năm ngoái, theo dữ liệu theo dõi tàu của Kpler. Nguyên nhân rất rõ ràng, khi eo biển Hormuz đã rơi vào tình trạng tê liệt trên thực tế kể từ ngày 28/2.

Thảm kịch tại Ras Laffan

Các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở Ras Laffan đã phá hủy 17% công suất xuất khẩu LNG của Qatar, gây thiệt hại ước tính 20 tỷ USD doanh thu hàng năm, theo CEO QatarEnergy Saad al-Kaabi trả lời Reuters. Hai trong số 14 dây chuyền LNG của Qatar và một cơ sở chế biến khí đã bị tổn hại nặng nề, gây gián đoạn khoảng 12,8 triệu tấn LNG mỗi năm trong 3-5 năm năm tới.

Qatar là quốc gia xuất khẩu LNG lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Quốc gia này chiếm gần 1/5 tổng lượng vận chuyển LNG toàn cầu, theo số liệu của Kpler.

Nhà máy Ras Laffan đã đóng cửa đầu tháng này sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran, lần đầu tiên gián đoạn nguồn cung trong ba thập kỷ hoạt động. Mỗi tuần nhà máy lớn nhất thế giới này ngừng hoạt động, theo Bloomberg, tương đương với lượng năng lượng đủ cấp điện cho toàn bộ các hộ gia đình ở Sydney trong cả một năm.

Cùng lúc đó, giá dầu Brent đã vượt mốc 126 USD/thùng tại đỉnh - mức cao nhất trong nhiều năm trong khi lượng dầu qua eo biển Hormuz giảm xuống dưới 10% so với mức trước chiến sự Trung Đông.

Mỹ và Australia hưởng lợi

Trong khi phần lớn thế giới đang chịu đựng cơn bão giá năng lượng, một số nhà xuất khẩu lại nhìn thấy cơ hội lịch sử.

Cổ phiếu của Cheniere và Venture Global - hai nhà sản xuất LNG lớn nhất nước Mỹ - đã tăng khoảng 7% và gần 24% sau khi Qatar ngừng sản xuất dầu mỏ. CEO Venture Global, Michael Sabel, tuyên bố trước các nhà phân tích: “Với công suất LNG sẵn có lớn nhất thế giới, Mỹ sẽ đóng vai trò then chốt trong cuộc khủng hoảng lịch sử này.”

Liên minh châu Âu, Ấn Độ và các quốc gia châu Á thiếu năng lượng như Nhật Bản và Hàn Quốc đều tức tốc tăng mua LNG của Mỹ, theo Deloitte. Mỹ hiện chiếm khoảng 60% tổng lượng LNG nhập khẩu vào châu Âu — tăng mạnh từ 24,1% trong quý I/2021. Ấn Độ cũng đang đẩy mạnh mua LNG Mỹ.

Mỹ là quốc gia hiếm hoi trên thế giới hưởng lợi từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ và LNG (Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, khả năng bù đắp hoàn toàn của Mỹ là có giới hạn. Các cơ sở hóa lỏng của Mỹ đang hoạt động gần hết công suất, hạn chế khả năng tăng sản lượng trong ngắn hạn. Australia cũng ở vị thế thuận lợi, nhưng phần lớn sản lượng đã bị ràng buộc bởi các hợp đồng dài hạn.

Nga đang hưởng lợi từ khủng hoảng này khi cải thiện vị thế cạnh tranh trên thị trường dầu thô: Ấn Độ và Trung Quốc đều có động lực mạnh để tăng phụ thuộc vào nguồn cung từ Nga, theo phân tích của Kpler.

Châu Âu tụt lại phía sau

Châu Âu đang đối mặt với kịch bản tệ nhất trong nhiều thập kỷ. Cuộc khủng hoảng trùng vào thời điểm mức dự trữ khí đốt của khu vực này chỉ đạt khoảng 30% công suất sau một mùa đông 2025–2026 khắc nghiệt, khiến giá khí TTF Hà Lan gần như tăng gấp đôi lên hơn 60 EUR/MWh vào giữa tháng 3.

Châu Âu đang bước vào giai đoạn then chốt khi cần bổ sung kho dự trữ khí đốt ngầm trước mùa đông, nhưng lại bắt đầu từ mức thấp nhất trong nhiều năm. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã phải hoãn kế hoạch cắt giảm lãi suất. Một tàu chở LNG của Mỹ ban đầu hướng đến Bỉ đã đổi lộ trình sang Trung Quốc — dấu hiệu cho thấy châu Á đang thắng trong cuộc đấu giá các lô hàng hiếm hoi còn lại.

Cuộc khủng hoảng đang tạo ra những hệ quả cấu trúc dài hạn. Qatar và UAE phải vận chuyển nhiên liệu qua eo biển Hormuz để tiếp cận khách hàng ở châu Á và châu Âu — và không có tuyến xuất khẩu thay thế khả thi cho lượng LNG này. Kế hoạch mở rộng xuất khẩu LNG dài hạn của Qatar đang đối mặt với bất định, khi dự án mở rộng đã bị trì hoãn đến giữa năm 2027.

Điều này buộc các nước nhập khẩu lớn phải tăng tốc đa dạng hóa. Theo các chuyên gia tại Atlantic Council, bốn nền kinh tế Đông Á lớn — Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan — chiếm khoảng ba phần tư tổng lượng LNG nhập khẩu của châu Á trong năm 2025. Giờ đây, họ phải cạnh tranh khốc liệt với châu Âu cho từng lô hàng còn lại.

CEO QatarEnergy cho biết có thể phải tuyên bố “sự kiện bất khả kháng” đối với các hợp đồng dài hạn kéo dài tới 5 năm với các đối tác tại Italia, Bỉ, Hàn Quốc và Trung Quốc. Ông nhấn mạnh: “Để khởi động lại sản xuất, trước tiên cần chấm dứt xung đột Trung Đông.”