Tín dụng xanh: Đường lớn bị tắc vì vướng nhiều nút thắt

Tín dụng xanh vẫn mắc nhiều "nút thắt"

Ông Nguyễn Hồng Quang - Đại diện Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, theo một số báo cáo, tính đến hết năm 2025, có 63 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ tín dụng xanh với tổng dư nợ hơn 780 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 4,2% tổng dư nợ nền kinh tế. Tuy nhiên, nguồn vốn vẫn chủ yếu tập trung vào lĩnh vực năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và nông nghiệp xanh; trong khi nhiều lĩnh vực có nhu cầu chuyển đổi xanh lớn vẫn chưa tiếp cận được nguồn vốn tương xứng. Tuy vậy, tín dụng xanh ở Việt Nam vẫn chưa phát triển tương xứng với nhu cầu chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Tín dụng xanh phát triển chưa tương xứng với nhu cầu chuyển đổi xanh.

Ngoài ra, ông Quang cho rằng, tín dụng xanh vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Trước hết, nhận thức về tín dụng xanh, tài chính xanh, dự án xanh và tiêu chí phân loại xanh chưa thống nhất giữa cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp, khiến việc xây dựng và thực thi chính sách còn thiếu đồng bộ.

Bên cạnh đó, khung pháp lý dù đã hình thành nhưng vẫn phân tán ở nhiều lĩnh vực, cơ chế phối hợp liên ngành chưa hiệu quả và lộ trình triển khai cần được cụ thể hóa hơn. Danh mục phân loại xanh mới ban hành cũng đòi hỏi thêm thời gian hoàn thiện, cùng với các hướng dẫn kỹ thuật, đội ngũ chuyên gia và cơ sở dữ liệu phục vụ thẩm định.

Ngoài ra, dữ liệu môi trường hiện còn thiếu và phân tán, làm gia tăng chi phí đánh giá, giám sát và quản lý rủi ro đối với các khoản tín dụng xanh. Công tác giám sát hiệu quả môi trường sau giải ngân cũng còn hạn chế, trong khi đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích.

"Thách thức lớn hiện nay không nằm ở việc thiếu chính sách mà ở khâu tổ chức thực thi và xây dựng một hệ sinh thái tín dụng xanh đồng bộ, minh bạch, có khả năng đo lường hiệu quả", ông Quang nói.

Đồng quan điểm, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, quá trình triển khai tín dụng xanh và tài chính bền vững vẫn đang gặp nhiều khó khăn.

Thực tế, khuôn khổ pháp lý về tiêu chí nhận diện dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn và việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG chưa hoàn thiện, gây trở ngại cho cả tổ chức tín dụng và doanh nghiệp trong quá trình thẩm định, tiếp cận vốn. Trong khi đó, các cơ chế hỗ trợ của Nhà nước cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng minh bạch, công khai và phù hợp với nhu cầu thực tế của từng địa phương.

Bà Giang cũng cho rằng, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế và chuyển đổi xanh là rất lớn, song khả năng cân đối nguồn lực của hệ thống ngân hàng còn hạn chế. Áp lực chênh lệch giữa huy động và cho vay vẫn hiện hữu, trong khi nguồn vốn quốc tế có chi phí cao, tiềm ẩn rủi ro tỷ giá và thủ tục tiếp cận phức tạp. Bên cạnh đó, thị trường trái phiếu xanh và thị trường carbon trong nước vẫn chưa phát triển đồng bộ.

Ngoài ra, năng lực thực thi các chuẩn mực quốc tế về tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn và ESG tại nhiều tổ chức tín dụng còn hạn chế. Các ngân hàng cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận dữ liệu về quy hoạch dự án xanh và tình hình tuân thủ môi trường của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến công tác thẩm định, giám sát sau cho vay và quản trị rủi ro tín dụng. 

Khơi thông nguồn vốn lớn

Để phát triển hiệu quả tín dụng xanh và khơi thông nguồn lực cho chuyển đổi xanh, ông Quang cho rằng cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và các ngành liên quan.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường; thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; đồng thời xây dựng và hoàn thiện các quy định về dự án xanh, tiêu chí phân loại xanh, tiêu chuẩn ESG và cơ chế xác nhận dự án xanh.

Bên cạnh đó, Bộ sẽ tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ thực thi các quy định về phân loại xanh, hoàn thiện cơ sở pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho huy động và phân bổ nguồn vốn phục vụ tăng trưởng xanh giai đoạn 2026-2030.

Ông Quang cũng kiến nghị, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan sớm xây dựng lộ trình triển khai tín dụng xanh, hướng dẫn các tổ chức tín dụng lồng ghép tiêu chí môi trường vào hoạt động cấp tín dụng, đồng thời hình thành cơ chế điều phối liên ngành về tín dụng xanh và tài chính xanh để bảo đảm sự thống nhất trong hoạch định chính sách, giám sát và đánh giá thực hiện.

Tín dụng xanh và tài chính xanh không chỉ là công cụ huy động vốn cho các dự án bảo vệ môi trường mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Để dòng vốn xanh thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực thực thi, tăng cường phối hợp liên ngành và bảo đảm các chính sách được triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), cho biết tín dụng xanh đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững. Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục chỉ đạo hệ thống ngân hàng ưu tiên nguồn vốn cho các dự án thuộc Danh mục phân loại xanh, đồng thời đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Cơ quan này cũng sẽ hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lãi suất đối với các dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn và doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn ESG; tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế để huy động nguồn lực và hỗ trợ kỹ thuật; đẩy mạnh đào tạo về tài chính xanh, quản trị ESG cho các tổ chức tín dụng, đồng thời nâng cao nhận thức về tăng trưởng xanh và tiêu dùng bền vững trong toàn hệ thống.

Theo bà Giang, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần sớm hoàn thiện quy định về dự án xanh, tiêu chuẩn ESG và xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường phục vụ công tác thẩm định; Bộ Tài chính cần thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu xanh, thị trường carbon và các cơ chế thử nghiệm cho kinh tế tuần hoàn.

Về phía các tổ chức tín dụng, cần tích hợp tiêu chí xanh và ESG vào chiến lược kinh doanh, phát triển các sản phẩm tài chính xanh chuyên biệt và nâng cao năng lực quản trị rủi ro môi trường. Trong khi đó, doanh nghiệp và người dân cần chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất, kinh doanh theo hướng giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và minh bạch thông tin để nâng cao khả năng tiếp cận vốn xanh.