Sức bật xuất khẩu nông sản Việt từ Fta

Việt Nam đã tham gia một số Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và FTA Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), mở ra một giai đoạn hợp tác mới đầy triển vọng, kỳ vọng mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và tạo ra sức bật lớn cho ngành nông nghiệp Việt Nam.

Nhận diện cơ hội lớn

Nhờ ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới với hầu hết khu vực kinh tế phát triển, các doanh nghiệp trong nước đã có nhiều cơ hội để mở rộng và phát triển thị trường. Đây là cơ hội tiềm năng để các doanh nghiệp Việt Nam tăng trưởng xuất khẩu cũng như góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cho các mặt hàng nông lâm thủy sản có thế mạnh của ta.

EVFTA là cơ hội để gắn kết sâu rộng vào thị trường toàn cầu có giá trị và chất lượng cao. Với 27 quốc gia thành viên và 511 triệu dân, GDP đầu người trên 35.000 USD, EU là thị trường lớn còn nhiều dư địa để phát triển. Hiệp định EVFTA có hiệu lực là dấu mốc vô cùng quan trong trong lịch sử kinh tế thương mại của đất nước. Hiệp định đã mở ra cơ hội rất lớn cho xuất khẩu nông sản của Việt Nam.

Bên cạnh những cơ hội thì EVFTA cũng đặt ra nhiều thách thức cho ngành nông sản, đòi hỏi sự nỗ lực với những cam kết sâu rộng và toàn diện như việc thực thi các cam kết trong EVFTA về các vấn đề thể chế, môi trường kinh doanh. Trong đó cụ thể là yêu cầu về xuất xứ hàng hóa, chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm hàng hóa, tiêu chuẩn kỹ thuật, các biện pháp kiểm dịch động thực vật, sở hữu trí tuệ…

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong 11 tháng của năm 2023, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu nông lâm thủy sản ước đạt 85,13 tỷ USD. Trong đó: xuất khẩu 47,84 tỷ USD; nhập khẩu 37,29 tỷ USD. Như vậy, tính đến thời điểm này, toàn ngành nông lâm ngư nghiệp xuất siêu 10,55 tỷ USD tăng 33,7% so với cùng kỳ năm trước… Với kết quả này, ngành nông nghiệp đã thực hiện được 89% mục tiêu năm 2023 là xuất khẩu đạt 54 tỷ USD.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển tiếp tục xử lý các vấn đề thị trường nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu nông sản, đặc biệt là thị trường Trung Quốc, Mỹ, Liên minh châu Âu... Trong đó, tận dụng hiệu quả lợi thế từ các Hiệp định thương mại tự do để đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông, lâm, thủy sản chủ lực; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp ký kết các đơn hàng xuất khẩu mới.

Liệu đã sẵn sàng cho FTA?

Theo TS. Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương (Bộ Công Thương), bên cạnh những thành tựu đạt được trong hội nhập, phải thừa nhận thực tế sự chủ động hội nhập của ngành nông sản chưa cao. Mức độ sẵn sàng cho hội nhập của các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản của Việt Nam còn khiêm tốn. Việc khai thác cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế, thực thi cam kết trong các Hiệp định thương mại tự do (FTA) cho phát triển thị trường xuất khẩu nông sản thời gian qua chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Với phần lớn các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, siêu nhỏ, hạn chế cả về vốn, công nghệ và năng lực quản trị, lại đang trong giai đoạn kinh doanh đầy biến động như hiện tại, việc ứng phó với các thách thức từ hệ thống tiêu chuẩn là nhiệm vụ rất khó khăn. Tuy nhiên, nếu có sự chuẩn bị từ sớm, việc đáp ứng các yêu cầu, đặc biệt là tiêu chí xanh của EU trên thực tế vẫn có thể là khả thi với phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam đã và đang xuất khẩu sang EU.

Từ góc độ thị trường, thích ứng sớm với các yêu cầu ở EU cũng mang đến sự bảo đảm nhất định cho khả năng xuất khẩu của doanh nghiệp đi các thị trường phát triển khác cũng đang thúc đẩy các hành động nhằm thực hiện các mục tiêu khí hậu tương tự EU (như Hoa Kỳ, Anh, Nhật Bản, Australia…). Từ góc độ hiệu quả, chuyển đổi để thích nghi với tiêu chuẩn xuất khẩu mặc dù có thể yêu cầu đầu tư ban đầu cao nhưng lại có thể là nhân tố giúp tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp trong dài hạn. Không những thế, trên bình diện vĩ mô, việc từng doanh nghiệp tham gia sẽ góp phần quan trọng thúc đẩy tiến trình chuẩn hóa hàng nông sản trong nội địa nền kinh tế, từ đó đóng góp có ý nghĩa vào sự phát triển bền vững của chính Việt Nam.

Theo các chuyên gia thách thức lúc này và trong những năm sắp tới là những tiêu chuẩn không chỉ liên quan đến chất lượng thực phẩm mà còn phải giảm phát thải, giảm rác thải và các tiêu chí môi trường bền vững.

"Nếu không đáp ứng được những tiêu chuẩn về chuyển đổi xanh của các thị trường lớn như EU, thì khoảng 3 - 5 năm tới, chúng ta mặc dù có sản phẩm tốt, có mẫu mã tốt nhưng cũng rất khó hoặc là không thể xuất khẩu vào EU, hay Nhật Bản, Mỹ. Chính vì vậy, Cục Xúc tiến thương mại chủ động liên hệ với các tổ chức quốc tế, với các hệ thống có chuyên gia quốc tế trong lĩnh vực chuyển đổi xanh nhằm tư vấn, giúp cho doanh nghiệp có thể chuyển đổi xanh một cách hiệu quả", ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại, Bộ Công Thương, nhận định.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần nỗ lực từng bước khắc phục khó khăn, điều chỉnh hoạt động sản xuất, kinh doanh để đa dạng hóa các hình thức tiếp cận và mở rộng thị trường, cụ thể như triển khai các chiến lược marketing, đào tạo để nâng cao trình độ tay nghề cho công nhân và chuẩn bị trí lực, tài lực để tập trung phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu.