Chỉ mới 15% DN Việt ứng dụng robot trong sản xuất kinh doanh

Thị trường tự động hóa và robot tại Việt Nam đang tăng nhanh. Theo TS. Vũ Trí Viễn, Trưởng bộ môn Tự động Điều khiển, Trường Đại học Tôn Đức Thắng, quy mô thị trường đã đạt 2,52 tỷ USD năm 2024 và dự kiến lên 4,21 tỷ USD vào năm 2030.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là khoảng 90% tập đoàn và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài quy mô lớn đã đưa tự động hóa, robot vào chiều sâu chuỗi sản xuất, trong khi tỷ lệ ứng dụng robot tại doanh nghiệp nội địa mới ở mức 5% đến 15%. Có tới 57,6% doanh nghiệp vừa và nhỏ cho biết gặp khó khăn khi triển khai thực tế.

Điểm nghẽn vì thế không chỉ là tiền mua máy. Phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn vận hành nhà xưởng cũ, dây chuyền cơ học cũ. Khi đưa xe tự hành AGV, AMR hay cánh tay robot vào hệ thống, chi phí cải tạo sàn, an toàn, dẫn đường và tích hợp phần mềm có thể lớn hơn giá trị thiết bị. Đáng lo hơn là tình trạng ốc đảo công nghệ, khi robot, thiết bị cơ khí và các hệ thống hoạch định nguồn lực ERP, điều hành sản xuất MES, quản lý kho WMS không nói được cùng một ngôn ngữ dữ liệu.

Một cánh tay robot có thể làm nhanh hơn con người ở 1 công đoạn, nhưng nếu dữ liệu không nối sang công đoạn kế tiếp, năng suất cục bộ rất dễ biến thành điểm nghẽn mới.

Vì thế, theo TS. Vũ Trí Viễn, doanh nghiệp không nên mua lẻ từng robot hay vài xe tự hành chỉ để thay người ở từng khâu. Dữ liệu đơn hàng, quản trị nhà xưởng, robot vận chuyển và nhu cầu khách hàng phải được kết nối thành một dòng thông tin xuyên suốt. Chỉ khi dữ liệu thông suốt, hệ thống mới có thể tự điều phối và thích ứng theo biến động sản xuất.

Bệ đỡ chính sách cũng đang rõ hơn khi Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg xác định robot và tự động hóa thuộc 10 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia.

Ông Nguyễn Hữu Yên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, nhấn mạnh công nghệ chỉ tạo giá trị khi giải đúng bài toán doanh nghiệp. Bài toán tự động hóa và robot vì vậy không dừng ở việc mua thêm thiết bị, mà nằm ở khả năng kết nối công nghệ thành một hệ thống logistics thống nhất. . Năng lực cạnh tranh sẽ thuộc về doanh nghiệp biết kết nối thiết bị, dữ liệu, con người và chính sách thành 1 hệ thống thống nhất. Thoát khỏi ốc đảo công nghệ chính là bước đầu để logistics Việt tiến tới tự chủ, linh hoạt và bền vững hơn.