Doanh nghiệp chờ “bệ phóng” thể chế để vươn tầm quốc tế

Toàn cảnh 4 Phiên chuyên đề 4 chuyên đề “Thể chế kiến tạo-Doanh nghiệp vươn mình”, “Khoa học công nghệ-Đổi mới sáng tạo-Sức bật để vươn mình”, “Mài sắc các mũi nhọn chiến lược-Vươn tầm quốc tế” và “Vươn tầm nội lực-Vươn mình đột phá”

Chiều ngày 15/9 tại Hà Nội, phiên đối thoại cấp Bộ của Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 đã diễn ra sôi nổi với 4 chuyên đề trọng tâm. Trong đó, chuyên đề “Thể chế kiến tạo - Doanh nghiệp vươn mình” thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế và đại diện cộng đồng doanh nghiệp. Thông điệp xuyên suốt được các đại biểu nhấn mạnh là yêu cầu cấp thiết phải kiến tạo một môi trường phát triển minh bạch, hiện đại, phù hợp với những đòi hỏi của một kỷ nguyên kinh tế - công nghệ mới.

Tháo gỡ “nút thắt” thể chế, yếu tố tiên quyết để khai phóng tiềm năng

Phát biểu tại Diễn đàn, bà Lưu Thị Thanh Mẫu - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Phó Trưởng ban tổ chức VPSF 2025 khẳng định: “Thể chế kiến tạo đóng vai trò quan trọng cho sự phát triển của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vai trò là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Để thực sự khai phóng tiềm năng này, việc xây dựng một thể chế kiến tạo, minh bạch và ổn định là yếu tố tiên quyết”.

Theo bà Mẫu, chuỗi đối thoại của VPSF 2025, bao gồm 12 phiên cấp địa phương và 4 phiên cấp Bộ, đã tập trung làm rõ những điểm nghẽn về thể chế, pháp luật và thủ tục hành chính, đồng thời đề xuất các giải pháp đột phá. Đây là hoạt động thiết thực nhằm hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.

“Các phiên đối thoại là cơ hội để các doanh nghiệp đưa ra những kiến nghị cụ thể, có giá trị thực tiễn, góp phần hoàn thiện môi trường pháp lý và kinh doanh. Khối doanh nghiệp tư nhân kỳ vọng với sự vào cuộc đồng bộ, kiên trì của cả hệ thống chính trị và sự đồng hành chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam sẽ xây dựng được một thể chế kiến tạo thực sự, nơi doanh nghiệp tư nhân có thể tự tin vươn mình”, bà Mẫu nhấn mạnh.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn đang vấp phải nhiều rào cản. Ông Nguyễn Hồng Phong - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học và công nghệ Việt Nam chỉ ra 5 hạn chế lớn trong khung pháp lý hiện hành, khiến nhiều lĩnh vực đổi mới sáng tạo rơi vào “vùng pháp lý trống”. Đó là: (1) Chu kỳ lập pháp chậm; (2) Thiếu cơ chế thử nghiệm an toàn (regulatory sandbox); (3) Quy định cứng, thiếu linh hoạt; (4) Thiếu đơn vị dự báo công nghệ; (5) Kết nối yếu giữa các cơ quan.

Ông Phong dẫn chứng: “Trước đây, Luật Giao dịch điện tử năm 2005 chưa kịp sửa đổi đã bị lạc hậu so với thực tế thương mại điện tử xuyên biên giới, nhất là khi có sự xuất huyện của fintech, blockchain… Mãi đến năm 2023, Luật Giao dịch điện tử (sửa đổi) mới được ban hành”. Sự chậm trễ này đã khiến nhiều doanh nghiệp hoạt động trong môi trường pháp lý không rõ ràng, hạn chế khả năng đổi mới sáng tạo.

Đồng tình với quan điểm này, Tiến sĩ Lê Trường Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh cho rằng, dù Việt Nam đã chuyển mình thành một nền kinh tế thị trường năng động, vẫn tồn tại không ít rào cản kìm hãm sự phát triển của khu vực tư nhân. Nhấn mạnh ba điểm nghẽn lớn về thể chế, hạ tầng và nhân lực mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ ra, TS. Sơn đề xuất các giải pháp trọng tâm như đảm bảo tính ổn định, minh bạch và đồng bộ của hệ thống pháp luật; nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật; và hoàn thiện pháp luật theo hướng thúc đẩy kinh tế tư nhân.

Từ cam kết địa phương đến hành động quốc gia

Tín hiệu đáng mừng là sự cầu thị từ phía các cơ quan quản lý đã được thể hiện rõ nét qua các phiên đối thoại địa phương. Bà Mẫu chia sẻ, lãnh đạo nhiều địa phương đã ghi nhận và cam kết hành động mạnh mẽ. Chẳng hạn, lãnh đạo tỉnh Tây Ninh cam kết đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên. Lãnh đạo tỉnh Phú Thọ cam kết thành lập các tổ công tác để hỗ trợ doanh nghiệp và chuyển từ cách tiếp cận xử phạt sang hướng dẫn, nhắc nhở.

“Các phiên đối thoại địa phương cho thấy, không phải ngẫu nhiên mà Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của TP. Hải Phòng đứng thứ nhất. Chỉ số này thể hiện sự lắng nghe và cầu thị; áp lực cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính 30-50% đang được triển khai, tạo điều kiện cho doanh nghiệp”, bà Mẫu nói.

Để hiện thực hóa những cam kết này trên quy mô quốc gia, các đại biểu tại diễn đàn đã kiến nghị nhiều giải pháp cụ thể, như khởi động một chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nhân trẻ hội nhập; hoàn thiện thể chế cho kinh tế xanh, tuần hoàn; đầu tư hạ tầng logistics chiến lược; tăng cường đối thoại định kỳ giữa sở, ngành và doanh nghiệp; và khuyến khích liên kết giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ.

Thể chế kiến tạo - nền tảng cho đổi mới sáng tạo vươn tầm

Mối liên hệ chặt chẽ giữa thể chế kiến tạo và đổi mới sáng tạo cũng được làm rõ tại Phiên chuyên đề 2 “Khoa học công nghệ - Đổi mới sáng tạo - Sức bật để vươn mình”. Ông Nguyễn Văn Khoa - Tổng Giám đốc FPT, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam nhấn mạnh, đây là “thời điểm vàng” cho sự phát triển của khoa học công nghệ và khu vực kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, ông Khoa chỉ ra một nghịch lý: dù đã có cơ chế khấu trừ 200% chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) khi tính thuế, doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn vì thiếu hướng dẫn chi tiết và thủ tục phức tạp. “Đề nghị Chính phủ sớm ban hành hướng dẫn chi tiết, tháo gỡ thủ tục, để doanh nghiệp tư nhân thực sự được hưởng lợi và có động lực đầu tư dài hạn vào đổi mới sáng tạo”, ông Khoa kiến nghị.

Ông cũng đề xuất Chính phủ giao chỉ tiêu đào tạo nhân lực công nghệ chiến lược (AI, bán dẫn, công nghệ sinh học) cho các trường đại học, nhằm giải quyết tận gốc bài toán nhân lực chất lượng cao cho doanh nghiệp.

Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 một lần nữa khẳng định, thể chế chính là “bệ phóng” then chốt để nâng cao sức cạnh tranh quốc gia và giúp doanh nghiệp vươn mình. Hành trình kiến tạo thể chế đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị, sự chủ động của cộng đồng doanh nghiệp và tinh thần cầu thị, lắng nghe từ các cơ quan quản lý. Chỉ khi những “điểm nghẽn” được tháo gỡ, những “vùng pháp lý trống” được lấp đầy bằng một khung khổ minh bạch và hiện đại, tiềm năng to lớn của khu vực kinh tế tư nhân mới thực sự được “khai phóng”, kiến tạo một tương lai Việt Nam thịnh vượng.